بوستان حجاب

يکي از بزرگ‏ترين مشکلاتي که زندگي امروز بشر را تهديد مي‏کند، اضطراب است؛ پديده‏اي که موجب ايجاد اختلال در روند زندگي انسان شده و امنيت رواني و آرامش او را به خطر انداخته است. در عصر حاضر، انسان‏ها به پيشرفت‏هاي علمي و مادي بيش‌تري نسبت به قرن‏هاي گذشته دست يافته و ابزار کامل‏تري را براي تسلط بر طبيعت فراهم آورده‏اند، ولي در دنياي درون خود احساس نگراني و اضطراب مي‏کنند. درحقيقت، مي‏توان گفت ميان آسايش بشر و آرامش او رابطه معکوسي به وجود آمده است.
علم با شناسايي اسرار طبيعت، انسان را در ساخت انواع ‌امکانات رفاهي ياري داده و تکنولوژي به‌عنوان رهاورد بزرگ، نقش مؤثري را در آسايش مادي انسان ايفا کرده است. با اين حال، آرامش بشر به سبب تهي شدن زندگي او از معنويت، تا حد زيادي خدشه‏دار شده و همين مسأله، نوعي خلأ عاطفي ميان انسان‏ها ايجاد کرده است که به شکل‏هاي گوناگون از جمله اضطراب، خود را نشان مي‏دهد.
خداوند در قرآن کريم، با سخني کوتاه و شيوا، درمان اضطراب را در اختيار انسان‏ها قرار داده و فرموده است: « همانا دل به واسطه ياد خدا به آرامش مي‏رسد». اضطراب از مشکلات زندگي بشر است که يکي از پيامدهاي آن، احساس خلأ معنوي در زندگي است.

نااميدي؛ عامل اضطراب

اميد، سرچشمه زلال زندگي بشر است و نااميدي، يکي از بزرگ‏ترين موانع پيشرفت انسان به شمار مي‏رود. انسان نااميد، هيچ توان و انگيزه‏اي براي ادامه زندگي ندارد، اميد خود را از کف مي‏دهد، گرفتار مرگ تدريجي مي‏شود و از شيريني‏هاي زندگي بي‏بهره مي‏ماند. نااميدي مي‏تواند بستر مناسبي را براي اضطراب در فرد به وجود آورد و در مقابل، استرس و اضطراب نيز گاهي به نااميدي مي‏انجامد. فعل و انفعال‏هاي روحي به طور مستقيم بر بدن انسان اثر مي‏گذارند. براي مثال، نااميدي، تغييرهاي مهمي در دستگاه گردش خون انسان پديد مي‏آورد و ديگر دستگاه‏ها و اندام‏هاي بدن را تحت تأثير قرار مي‏دهد. حضرت علي عليه‏السلام در اين‏باره مي‏فرمايد: «آن‏گاه که نااميدي بر دل چيره شود، تأسف همراه اضطراب و نگراني، قلب آدمي را از پا درمي‏آورد.» همچنين در جاي ديگر مي‏فرمايد: «‌‌اندوه و غم، بدن را ويران مي‏کند».

پيامدهاي اضطراب

روان‏شناسان با تحقيق و مطالعه دقيق علمي دريافته‏اند تأثير و تأثرات منفي روحي، بهداشت رواني انسان‏ها را به خطر مي‏اندازد. «بيش‌ترين بيماري‏ها در امريکا، بيماري‏هاي رواني است و بيش از هفتاد و پنج درصد تخت‏هاي بيمارستان‏ها به آن‌ها اختصاص دارد. هفتاد و پنج درصد دانش‏آموزان مبتلا به مواد مخدر هستند. اضطراب، بزرگ‏ترين بيماري کشورهاي اروپا و امريکاست».
يکي از صاحب‏نظران غربي نيز جمله معروفي دارد که نشان‏دهنده آثار منفي اضطراب است وي مي‏گويد: «پيشه‏وري که نداند چگونه به جنگ نگراني رود، جوان مي‏ميرد».
اضطراب و نگراني نه فقط بر روح و روان انسان آثار منفي به جا مي‏گذارد، بلکه سلامت جسماني او را نيز تحت تأثير قرار مي‏دهد. يافته‏هاي علم پزشکي اين ادعا را ثابت مي‏کند. ‌بعضي از پزشکان عقيده دارند غصه‏هاي طولاني و نگراني متداوم، سبب ‌بروز‌ بيماري سرطان مي‏شود.‌ اضطراب و نگراني چنان وجود انسان را فرامي‏گيرد که خون و مزاج، از حالت طبيعي خارج مي‏شود و تعادل معده و روده‏ها و گردش خون را برهم مي‏زند و حتي گاهي سبب انجماد پلاسماي خون مي‏شود.

تأثير اضطراب بر جسم انسان

اضطراب، استرس و تنش، آثار مهلکي بر روح و روان و جسم انسان به جا مي‏گذارد. حکايت زير در اين‏باره شنيدني است:
ميان بقراط، طبيب معروف يوناني و يکي از شاگردان برجسته‏اش، درباره مسأله پزشکي اختلاف افتاد. شاگرد بقراط ادعا مي‏کرد دانش او از استادش بيش‌تر و از وي داناتر است. اين کشمکش ادامه يافت و به ناچار، حاکم وقت براي رفع اين مشکل به بقراط و شاگردش پيشنهاد کرد هر يک از آن‌ها زهري را تهيه کند و به ديگري بخوراند و طرف مقابل، پادزهري را فراهم کند تا اثر زهر رقيب خنثي گردد. هدف حاکم اين بود که با اين آزمايش علمي ثابت شود کدام يک از اين دو طبيب حاذق‏تر و عالم‏تر است. ابتدا شاگرد بقراط زهري را تهيه کرد و بقراط در حضور حاکم آن را نوشيد و سپس پازدهر مخصوص را نيز نوشيد، ولي زهر هيچ‏گونه تأثير منفي در وضعيت مزاجي و سلامتي او نگذاشت. نوبت به بقراط رسيد. بقراط از حاکم چهل روز مهلت خواست تا زهر مورد نظر را تهيه کند. شاگرد بقراط در اين مدت با نگراني منتظر بود ببيند استادش چه زهري را آماده مي‏کند. از اين رو، پس از بيست و پنج روز، خود را نزديک خانه بقراط رساند و از دور او را در حال کوبيدن چيزي در هاون ديد. اين سرزدن در روزهاي بعد نيز تکرار شد و هر بار شاگرد، بقراط را همچنان در حال کوبيدن مي‏ديد. اين مسأله تأثير بسياري بر روحيه شاگرد گذاشت و از ترس اين که نتواند پادزهر لازم را تهيه کند، چنان دچار اضطراب شد که روز سي و نهم بر اثر فشارهاي روحي و نگراني شديد قالب تهي کرد.
اضطراب نقش مخربي در روح و جسم انسان دارد.

آيا اضطراب هميشه بد است؟

انسان‏ها در طول دوران زندگي خود، همواره با مقوله استرس و اضطراب روبه‏رو هستند. استرس براي ورود به مدرسه و دانشگاه، شرکت در جلسه امتحان، ورود به بازار کار، ملاقات با افراد گوناگون، حضور در عرصه‏هاي اجتماعي، کسب مهارت‏هاي جديد، نگه‏داري از فرزندان و مانند آن همواره در زندگي انسان وجود دارد. البته اين اضطراب، همواره بد و مخرب نيست، بلکه گاهي سبب انجام دادن بهتر وظايف و تکاليف مي‏شود و آدمي را از اهمال‏کاري و سهل‏انگاري نجات مي‏دهد. يکي از پژوهشگران مي‏گويد: «زندگي بدون استرس، ديگر زندگي نيست.» منظور اين صاحب‏نظر از اين جمله آن است که انسان در تمام صحنه‏هاي زندگي، اضطراب را تجربه مي‏کند و در مواردي، اگر اضطراب وجود نداشته باشد، کارها به خوبي پيش نمي‏رود.براي مثال، اگر پدري دغدغه معاش خانواده را نداشته باشد، دنبال کار و فعاليت‏هاي اقتصادي نخواهد رفت و اگر دانش‏آموزي درباره درس‏هاي خود اضطراب نداشته باشد، بي‏شک، براي يادگيري بيش‌تر، تلاش نخواهد کرد.
بنابراين، حدي از اضطراب مي‏تواند در زندگي انسان کارساز باشد، ولي اگر از حد لازم فراتر رود و حالت بيمارگونه و آسيبي به خود بگيرد، عوارض و آثار نامطلوبي بر زندگي انسان به جا مي‏گذارد.

تلخي‌هاي زندگي را به شيريني تبديل کنيد

يکي از انديشمندان غربي در کتاب خود، نمونه‏هايي از زندگي افراد مختلفي را آورده است که توانسته‏اند با نگاهي تازه به زندگي، در برابر مشکلات ايستادگي کنند و در برخي موارد، از يک مسأله رنج‏آور، رويدادي شادي‏آفرين و شورانگيز بسازند. داستان زير خلاصه يکي از همان نمونه‏هاست:
زني به همراه شوهرش به منطقه‏اي بسيار دورافتاده مهاجرت کردند. اين زن وضعيت خود را چنين شرح مي‏دهد: «... از آن‌جا بيزار بودم، تا آن روز هرگز به اين اندازه ناراحت نشده بودم. درجه حرارت بسيار بالاي منطقه، هواي بد و گرد و غبار شديد برايم بسيار آزاردهنده بود. زن در نامه‏اي به والدين خود مي‏نويسد به زودي برخواهد گشت و مي‏افزايد زندگي در آن مکان، مانند اقامت در زندان است، ولي پدرش در نامه‏اي دو سطري، زندگي زن را دگرگون مي‏کند. پدر مي‏نويسد: «دو نفر زنداني، از پنجره زندان، بيرون را مي‏نگريستند. يکي گل و لاي را مي‏ديد و ديگري ستارگان فروزان را.» و بدين‏گونه سعي کرد توجه دخترش را به زيبايي‏ها و شيريني‏هاي زندگي جلب کند، نه به زشتي‏ها و تلخي‏هاي آن.
زن پس از خواندن نامه پدرش مي‏کوشد نگاه خود را تغيير دهد و با نگاه درست به زندگي، زيبايي‏هاي زندگي را از ياد نبرد و تلخي‏هاي آن را نيز به سبب حکمت‏هاي نهفته در آن، به شيريني تبديل کند.

ايمان؛ راهي براي مقابله با اضطراب

نگراني و اضطراب، منشأ اصلي بسياري از ناآرامي‏ها و آشفتگي‏هاي روحي است. بنا بر آمار سازمان جهاني بهداشت، اضطراب، بلاي جهان‏گيري است که روزانه، هزاران نفر به سبب آن دست به خودکشي مي‏زنند.
براساس آموزه‏هاي ديني، يکي از مهم‏ترين راه‏هاي مبارزه با اضطراب و نگراني، ايمان به خداست. همان‏گونه که در قرآن مجيد مي‏خوانيم: «اَلَيْسَ اللّه‏ُ بِکافٍ عَبْدَهُ؛ آيا خدا بنده خود را کفايت نمي‏کند؟» (زمر،) حضرت علي عليه‏السلام نيز در اين‏باره مي‏فرمايد: همواره به خدا روي آور و از او ياري بخواه که او مشکلات تو را حل مي‏کند و دست تو را مي‏گيرد.

منبع: سايت استاد انصاريان