بوستان حجاب

مقنعه

در لغت نامه دهخدا ذيل كلمه «چادر» چنين آمده است: «پارچه اي كه زنان براي پوشاندن چهره و دست ها و ساير اعضا و البسه بر روي همه لباس ها مي پوشند».1 در فرهنگ فارسي معين هم براي اين واژه سه معنا ذكر كرده اند: «بالا پوشي كه زنان روي سر اندازند و همه اندام آنان را بپوشاند؛ خيمه، پرده بزرگ و سايبان».2
از اين سه معنا، تنها معناي اول مورد نظر ماست. البته چادر فعلي كه زنان ايران مي پوشند، جز اندكي از چهره را نمي پوشاند و پوششي گسترده است كه از بالا روي لباس هاي ديگر پوشيده شده و سر تا قدم ها را مي پوشاند. در بعضي موارد، در دو طرف پيشاني دو بند يا قطعه اي كش به چادر وصل مي كنند تا بر روي پيشاني محكم گردد و دو طرف آن را كه در قسمت جلوي بدن به هم مي رسد، با دست به هم مي گيرند تا باز نشده و لباس هاي زيرين نمايان نگردد. بسياري از زنان با حجاب نيز لبه هاي چادر را در دو طرف صورت جمع كرده، آن را روي چانه با يك دست مي گيرند و از رها شدن آن به صورت آزاد كه بيشتر، موجب كنار رفتن چادر از روي لباس هاي زيرين و گاه نمايان شدن قسمت هايي از گريبان و اطراف آن مي گردد، جلوگيري مي كنند. به طور معمول، رنگ اين پوشش در بيرون از منزل مشكي است و در داخل منزل، به ويژه نوعي چادر كه وقت نماز پوشيده مي شود و «چادر نماز» نام دارد، به رنگ هاي روشن و بيشتر سفيد است. البته، به دليل قرينه هاي تاريخي زير، پوشش چادر در ايران، تنها به زمان حاضر اختصاص ندارد و قدمتي ديرينه داشته و حتّي به دوران پيش از اسلام باز مي گردد.

پوشش و لباس از جمله مواردی  است که می توان در باب آداب و قوانین آن روایاتی را یافت که در نهایت حکایت از ظرافت و دقت نظر دین مبین اسلام دارد که در آن، مسائل به ظاهر کوچک و ناچیز نیز از قلم نیفتاده و مورد توجه و دقت است. لباس پوشیدن نیز برای خود آداب و قوانینی دارد که اطلاع از آنها خالی از فایده نیست به همین منظور به اختصار به بخشی از آن اشاره می‌کنیم.

از مسائلی که ذهن مدیران و دست اندر کاران و متولّیان محترم تعلیم و تربیت را به خود مشغول داشته است و یک دغدغه ی بجا و مبارکی هم هست ؛ مسئله ی پوشش و لباس فردی و جمعی است . در اصلاح و احیاء و تحقق ارزش های والای دین و انسانیّت ، نظام تعلیم و تربیت رسمی و غیر رسمی ، لباس نقش مهمی بر عهده ی دارد . و از نشانه های مهمّ تحقق تعلیم و تربیت اسلامی بوده و از موفقّیّت های دستگاه های تعلیم و تربیتی تلقی می گردد و در هدایت و ارشاد جامعه به سوی کمال حقیقی امری اجتناب ناپذیر است و شاخصه ی کمال یافتگی انسان و جامعه است . بدین سبب نظام تعلیم و تربیت برای حصول اهداف عالیه ی تربیتی در امر لباس و پوشش نیز باید بسان سایر خط و خطوط عرصه های اجتماعی ایفای نقش نماید و به جامعه خط و خطوط جامع و استوار بر اساس دین و انسانیّت را ارائه نماید و با احیای گرایشات فطری او آزادی الهی انسان را به دست خود انسان محقق سازد که اساس کار نظام تعلیم و تربیت الهی است .

« فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ » ( الغاشية /21 ) پس تذكّر ده كه تو تنها تذكّردهنده ‏اى . با توجه به اینکه نظام تعلیم وتربیت مبتنی بر دین و انسانیّت بر محور وحی و دستورات وحیانی قرار دارد ، ضرورت دارد در امر پوشش نیز بر این محور تاکید داشت و به تحقق آن کوشید . از آنجاییکه توفیق حضور در عرصه ی تعلیم و تربیت را یافته ایم به شکرانه یاین منّت بی منتهای الهی پیشنهاد خویش را در مورد نحوه ی لباس و پوشش لباس تمام شاغلین در نظام تعلیم و تربیت اعم از متولیان محترم ،مربّیان ، متربّیان و هرکسی که با هرعنوان با این دستگاه مرتبط بوده و در این دستگاه عظیم و پر میمنت مسئولیتی بر عهده دارند اگرچه هیچکس مستثنی نمی باشد و امری است که شامل تمام جوامع و آحاد بشری که به عنوان انسان و شخصیت انسانی نفس می کشند ؛ راتقدیم نماییم .

پوششى که به هر شکلى با ظاهر بدن انسان مربوط است، پوشش بدنى نام دارد که شامل دو نوع پوشش هاى ایجابى و سلبى است. مراد از پوشش هاى بدنى ایجابى، پوشش هایى است که در آموزه هاى اسلامى به استفاده از آن ها، تشویق و ترغیب شده، از نظر اسلام پوشش هایى مطلوب هستند. مراد از پوشش هاى بدنى سلبى، پوشش هایى است که در آموزه هاى اسلامى استفاده از آن ها نهى شده است. پوشش هاى بدنى اعم از ایجابى وسلبى، مصادیق متعددى دارند که به طور اختصار درباره آن ها بحث خواهیم کرد.
البته پیش از بحث درباره مصادیق این گونه پوشش ها، توضیح یک نکته لازم است و آن این که اگر چه پوشش بیش تر بدن اعم از زن و مرد از نظر آموزه هاى اسلامى امرى مطلوب است، ولى در عین حال تردیدى نیست که از نظر اسلام پوشش بدن زنان در مقایسه با مردان بیش تر سفارش شده و در مقابل، پوشش و کنترل بخش خاصى از بدن یعنى چشم در مردان در مقایسه با زنان بیش تر توصیه شده است. به راستى چرا چنین است و فلسفه و حکمت احکام متفاوت پوشش در مورد زن و مرد چیست؟
شهید مطهرى در پاسخ به پرسش بالا فرموده اند:
زن مظهر جمال و مرد مظهر شیفتگى است. قهرا به زن باید بگویند خود را در معرض نمایش قرار نده، نه به مرد. لهذا با این که دستور پوشش (بیش تر) براى مردان مقرّر نشده است، عملاً مردان پوشیده تر از زنان از منزل بیرون مى روند؛ زیرا گرایش مرد به نگاه کردن و چشم چرانى است، نه به خودنمایى و برعکس گرایش زن بیش تر به خودنمایى است، نه به چشم چرانى. گرایش مرد به چشم چرانى، بیش تر زن را تحریک به خودنمایى مى کند و گرایش به چشم چرانى، کم تر در زنان وجود دارد.1

همان گونه که به لحاظ ایجابى گاهى زن و مرد به مقدار یا نوع خاصى از حجاب و پوشش سفارش شده اند، به لحاظ سلبى نیز گاه زن و مرد ـ هر دو ـ از پوشش خاصى منع شده اند. یکى از مواردى که زن و مرد به طور مشترک از آن منع شده اند، استفاده از پوشش هاى مختص یکدیگر است؛ به این معنا که مردان نباید از پوشش هاى ویژه زنان استفاده کنند و زنان نیز نباید از پوشش هاى ویژه مردان استفاده کنند. براى مثال، روسرى و چادر از پوشش هاى مختص بانوان است. بنابراین، مردان نباید از آن ها استفاده کنند و در مقابل، کلاه از پوشش هاى مختص مردان است و بانوان نباید از آن استفاده کنند. پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله در حدیثى زنان و مردان را از استفاده از لباس هاى مختص یکدیگر نهى کرده اند:
کانَ رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله یَزْجُرُ الرَّجُلَ اَنْ تَتَشَبَّهَ بِالنساءِ و یَنهى المرأةَ اَنْ تَتَشَبَّهَ بِالرّجالِ فى لباسها1؛
رسول خدا صلى الله علیه و آله پیوسته مرد را از شباهت جستن به زنان و زن را از شباهت جستن به مردان در لباس نهى مى کردند.
در حدیثى از امیرمؤمنان حضرت على علیه السلام نقل شده است:
إنْ لم تَکُنْ حلیما فَتَحلَّمْ قلّ من تشبّه بقوم إلاّ اَوْشک اَنْ یکونَ منهم.2

طبیعت انسانی گرایش به کمال دارد. زیبایی به عنوان مصداقی از کمال، مطلوب انسان است و می کوشد تا خود و محیط زیست و زندگی اش را زیبا نماید.

یکی از علت های آبادانی و عمران زمین و تغییر و تصرف در آن که ماموریت الهی انسان نیز است، بهره مندی از زیبایی های آن و تبدیل زشتی ها به زیبایی هایی است که مطلوب و مناسب انسان است.

انسان موجودی کمال گراست؛ لذا از هر چیزی که نقص است گریزان بوده و بیزاری می جوید و می کوشد تا هر کمبودی را جبران و با تلاش و کوشش به کمال برسد. کمال گرایی انسان، عامل آن چیزی است که از آن به حرکت جوهری یاد می شود؛ خداوند در آیه 6 سوره انشقاق خود را به عنوان کمال مطلق، غایت سیر وجودی و حرکت ها و تلاش های انسان معرفی می کند. پس انسان ها به طور فطری و ذاتی و طبیعی در تلاش و حرکت هستند تا به کمال مطلق دست یابند؛

همین کمال گرایی انسان موجب می شود تا از علم، خلاقیت و نوآوری، ابتکار و اختراع بهره گیرد تا هر آنچه را کمالی می شناسد یا می داند به دست آورد و با تغییر و تصرف در زمین و منابع و موجودات آن، فرصت های کمالی را برای خود ایجاد کند.

کمال گرایی انسان، در اشکال گوناگون تحقق می یابد. از جمله علل گرایش انسان به زیبایی در خود و پیرامون را می بایست درهمین کمال گرایی او جست وجو کرد؛

یکی از هنرهای کاربردی و جذاب در هنرهای جهان معاصر، هنر مد لباس است . در این مقاله به شرح مختصری از تاریخ این هنر خواهیم پرداخت.

در همان دوره بود که بسیاری از مزون های لباس(خانه های مد) آغاز به استخدام هنرمندان و نقاش ها کردند تا طرح لباس ها را بکشند. تصاویر نقاشی شده به مشتری ها نشان داده می شدند که بسیار ارزان تر از نمونه واقعی لباس تولید شده در کارگاه بودند، در صورتی که مشتری ها یکی از طراحی های آنان را می پسندیدند آن لباس را سفارش می دادند و خانه ی مد از این طریق صاحب درآمد می شد. به این ترتیب، سنت طراحی لباس به جای ارائه ی لباس های تکمیل شده به عنوان یک کار اقتصادی آغاز شد.

مرحوم آیت‌ا... مجتبی تهرانی، استاد اخلاق در یکی از منبرهایش، بحث غیرت را پیش می‌کشد و آن را می‌رساند به مقوله تربیت در خانواده‌ها. او در آن منبر نکته جالبی را طرح می‌کند :«مادر باید اسوه حسنه باشد. همان پیکره‌اش، خودش و تبعاتش؛ هم خودش و هم پوشش او، که نزدیک‌ترین تبعه‌‌ اوست. چه پوشش خودش، چه پوششی که به تن فرزندشان می‌كند. پوششی را که پدر دارد، بخواهد یا نخواهد، دارد، پس باید پرسید‌ پوشش والدين، سرکوب‌گر حيا در فرزند است یا شكوفاکننده آن؟!» این کلمات، دغدغه بعضی از والدین متدین نیز است، اینکه چطور رفتار کنند تا فرزندشان در نوع پوشش خود، دست به انتخابی شایسته بزند پس این دغدغه را پیش ‌اعظم جنابی،کارشناس و مشاور مذهبی بردیم تا نکات او را برای والدین بدانیم:
با برنامه پیش بروید
از امام صادق(ع) روایت شده؛ «ما فرزندانمان را پنج سالگی به نماز امر می‌کنیم، شما از هفت سالگی» از این روایت می‌توان دریافت هنگامی که ائمه(ع)‌ از پنج سالگی فرزندانشان را به نماز امر می‌کنند به طریق اولی به فرایضی مانند حجاب هم زودتر از این امر می‌نمایند. بدانید هر کاری که می‌خواهید انجام دهید باید برای عملی شدن آن برنامه‌ریزی کنید، این مسلم است که هیچ کاری بدون برنامه و هدف نتیجه نخواهد داشت. درست مانند یک فرمانده علمیاتی که از قبل نقش راه می‌داند و تاکتیک خاصی برای پیروزی دارد.