بوستان حجاب

دوری از نگاه حرام

در انجیل «متی» که از همه انجیل ها مفصل تر است در مورد عفّت نگاه و چشم پوشی از نامحرم می نویسد: گفته شده است که زنا مکن! ولی من می گویم که: اگر حتی با نظر شهوت آلود به زنی نگاه کنی، همان لحظه در دل خود با او زنا کرده ای. پس اگر چشمی که برایت این قدر عزیز است، باعث می شود که گناه کنی، آن را از حدقه درآور و به دور افکن. بهتر است بدنت ناقص باشد تا این که تمام وجودت به جهنم بیافتد». (1)

دوری از آرایش ظاهری

پطرس رسول، بزرگترین حواری حضرت عیسی علیه السلام ،خطاب به زنان می نویسد: برای زیبایی به آرایش ظاهری نظیر جواهرات و لباس های زیبا و آرایش گیسوان توسل نجویید؛ بلکه بگذارید باطن و سیرت شما زیبا باشد. باطن خود را با زیبایی پایدار؛ یعنی با روحیه آرام و ملایم زینت دهید که مورد پسند خداست. این گونه خصایل، در گذشته در زنان مقدس دیده می شد. ایشان به خدا ایمان داشتند و مطیع شوهران خود بودند». (2)

یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که زنان ایران زمین از زمان مادها (که نخستین ساکنان آریایی ایران زمین بوده اند) حجاب کاملی شامل پیراهن بلندچین دار و شلوار تا مچ پا و چادر و شنلی بلند روی لباس‌ها، داشته اند

تجلیّات پوشش در میان زنان ایران چنان چشمگیر است که برخی از اندیشمندان و تمدننگاران، ایران را منبع اصلی ترویج حجاب در جهان معرفی کرده اند.

یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که زنان ایران زمین از زمان مادها (که نخستین ساکنان آریایی ایران زمین بوده اند) حجاب کاملی شامل پیراهن بلندچین دار و شلوار تا مچ پا و چادر و شنلی بلند روی لباس‌ها، داشته اند. این حجاب در دوران سلسله‌های مختلف پارس‌ها نیز معمول بوده است. در زمان زرتشت و قبل و بعد از آن، زنان ایرانی از حجابی کامل برخوردار بوده اند.

برابر متون تاریخی، در همه آن زمان‌ها پوشاندن موی سر و داشتن لباس بلند و شلوار و چادر رایج بوده است و زنان با آزادی در محیط بیرون خانه رفت و آمد می‌کردند و هم پای مردان به کار می‌پرداختند. و این امور با حجاب کامل و پرهیز شدید از اختلاط‌های فساد برانگیز همراه بوده است.

حجاب براي زن همچون پرچيني است پيرامون بوستان که در حفاظت و نگهداري آن نقش موثري دارد. حجاب به ارزش و مقام زن مي‌افزايد و مرتبه‌ او را بلند مي‌کند‎.‎ حجاب، اسارت نيست، بلکه شرافت است و ستر. حجاب يکي از ارمغان‌هاي ارزنده اسلام براي زنان است.‏ فلسفه حکم حجاب وفايده بزرگ آن، همانا حفظ گوهر عفت و پاکدامني وارزش دادن به شخصيت زن است. رسول اکرم (ص) فرمودند: «خداوند بلندمرتبه نعمت‌هاي بي ‌شماري بر زنان ارزاني داشته، حقوق آنها را مشخص کرده، آنها را از ظلم و ستم جاهليت نجات داده و به منظور اينکه عفتشان مصون بماند حجاب را براي آنان فرض قرار داده است.»‏

سعادت مردان و زنان در اطاعت از دستورهاي پروردگار مهربان است، پروردگاري که هرگز سختي و مشقت را براي بندگانش نمي‌پسندد بلکه براي آنها در تمام احکام، آساني و سهولت را در نظر گرفته است: «يريد الله بکم اليسر ولا يريد بکم العسر». حکم حجاب و ستر، يک تکليف است. هدف اصلي تشريع احکام در اسلام، قرب به خداوند است که به وسيله تزکيه نفس و تقوا به دست مي آيد.‏ حجاب، به معناي پوشش اسلامي بانوان، داراي دو بُعد ايجابي و سلبي است؛ بُعد ايجابي آن، وجوب پوشش بدن و بُعد سلبي آن، حرام بودن خودنمايي به نامحرم است. اين دو بُعد بايد در کنار يکديگر باشند تا حجاب اسلامي محقق شود؛ بنابر اين، حجاب و پوشش زن نيز به منزله يک حاجب و مانع در مقابل افراد نامحرم است که قصد نفوذ و تصرف در حريم ناموس ديگران را دارند. همين مفهوم منع و امتناع در ريشه‌ لغوي عفت نيز وجود دارد. دو واژه «حجاب» و «عفاف»

واقعه مسجد گوهرشاد مهم ترين خيزش مردمي در دوره اي است که در تاريخ معاصر به عصر ديکتاتوري رضاخاني شهرت يافته است. رضاخان که در ابتدا با تظاهر به دينداري توانست اعتماد برخي را جلب کند و بر اريکه سلطنت تکيه زند، خيلي زود هر آن چه را گفته بود به زير پا نهاد و بناي زدودن دين از ارکان جامعه را گذاشت. او در زمستان سال ۱۳۱۳ به درخواست و پيشنهاد محمدعلي فروغي، نخست وزير وقت سفري به ترکيه کرد؛ سفري که بنا بود در خلال آن رضاخان از تغييرات فرهنگي و اجتماعي ايجاد شده توسط آتاتورک ديدن کند و عبرت بگيرد! اين سفر تغييرات عجيب و غريبي در پي داشت . رضا خان که تا پيش از آن استفاده از کلاه پهلوي را اجباري کرده بود تا به قول خود تجدد را به مملکت بياورد، ناگاه کلاه پهلوي را به کناري گذاشت و کلاه شاپو را عامل ترقي فرهنگ ملت عنوان کرد! اما کار به همين جا ختم نشد و تغييرات حالا به تغيير پوشش نواميس مردم نيز کشيده شد. رضاخان که چندي قبل از آن ميزبان امان ا... خان، پادشاه افغانستان و همسر بي حجابش در شهر سبزوار بود که البته با طغيان عمومي روبه رو شده بود، بنا داشت تغييرات خود را در حوزه پوشش زنان، با تاسي از آتاتورک و امان ا... خان، عمومي کند.

پوشش و حجاب ایرانیان در گذر تاریخ

واکاوی تاریخ ايران زمین، موید این باور راستین است که «پوشش و حجاب» ریشه در فرهنگ غنی ایرانیان داشته است و مردم این سرزمین به سبب استغنای اعتقادی، تاریخی و گرایشات ذاتی به مسئله حجاب و رعایت هنجارهای پوشش، در مبارزه با عریانی پیشتاز بوده­اند. از این رو موضوع پوشش همواره مورد هجمه دشمنان و رسانه­های بيگانه قرار گرفته است.

ایرانیان از دوران باستان پوشش و حجاب را نه تنها مختص زنان بلکه آن را از ویژگی‌های اهورایی مردان نیز می‌پنداشته و در مقابل، برهنگی و بی­بندو باری را خصیصه ای اهریمنی قلمداد می کردند. نقش‌ها و کتیبه‌های بر جای مانده از داخل و خارج از مرزهای ایران کهن، از هزاران سال پیش، گواهی می‌دهند که نیاکان پارسای مردمان سرزمین پارس، نسبت به بسیاری از مردمان هم عصر خویش معتقدتر و پایبندتر به حفظ این ارزش آسمانی بوده‌اند. پوشش زنان در ایران باستان همواره سبک و اسلوب خاصی داشته و بررسی‌ها نشان می‌دهد که پوشش تمام بدن در دوره‌های مختلف تاریخی چه نزد زنان و چه نزد مردان در ایران یک حقیقت بوده است و در طول تاریخ به هیچ وجه ایرانیان در برهنگی به سر نمی‌برده‌اند. برخی معتقدند: پوشش کامل و آراسته ایرانی به نوعی ریشه به وجود آمدن حجاب در دنیا است. ویل دورانت معتقد است نقش پوشش و حجاب زنان در ایران باستان چنان برجسته‌است که می‌توان ایران را منشأ اصلی پراکندن حجاب در جهان دانست. دایره‌المعارف لاروس نیز پیدایی حجاب زنان را به ایران باستان نسبت می‌دهد. در تفسیر اثنی عشری چنین آمده‌است: تاریخ نشان می‏دهد که حجاب در فرس (فارس) قدیم وجود داشته ‌است.

متأسفانه در جامعه اسلامي ما بدحجابي و بدپوششي رواج زيادي پيداکرده است که اين موضوع با هويت اسلامي و ايراني جامعه ما در تضاد متقابل است. اين پديده در جامعه داراي علت هاي مختلفي است که در اين بين نقش رسانه ها نقشي اجتناب ناپذير و با اهميت است. در بين رسانه ها نقش شبکه هاي ماهواره اي از همه پررنگ تر است. شبکه هاي ماهواره اي که در حال حاضر مخاطبان مختلفي را با سلايق و تفکرات گوناگون به خود اختصاص داده، با پخش برنامه هاي متنوع اما هدفمند و ترويج بدحجابي و بعضا بي حجابي واباحه گري مستقيما فرهنگ غني اسلامي و ايراني را نشانه رفته اند و هدفي جز قالب تهي کردن از هويت زن مسلمان ايراني ندارند. آنها به اين موضوع واقفند که نقش زن در خانواده ايراني بسيار مهم جلوه مي کند و هدف قرار دادن انديشه و باور زنان مساوي است با سست کردن و اضمحلال اساس خانواده و در نهايت فروپاشي جامعه ايراني و اسلامي که نقطه نهايي جنگ نرم دشمن است. گواه اين موضوع صدها شبکه تلويزيوني فارسي زبان است که بعيد به نظر مي رسد با صرف هزينه هاي گزاف هدفشان فقط سرگرم کردن مخاطب باشد. اين شبکه ها در بين برنامه هاي به ظاهر سرگرم کننده با دادن خوراک مسموم به افکار معصوم زنان به هدفشان مي رسند به طوري که مخاطب ناخواسته تحت تاثير آن قرار مي گيرد.

در حال حاضر بحث حجاب و پوشش اسلامي از نظر مفهومي و در ذهنيت مردم تفاوتي ندارد يعني وقتي مي‌گوييم پوشش اسلامي همان حجاب به ذهن مي‌رسد و وقتي مي‌گوييم حجاب همان مفهوم پوشش به ذهن خطور
مي‌كند. استاد شهيد مرتضي مطهري در کتاب مسئله حجاب در اسلام مي‌نويسد:
« کلمه حجاب هم به معناي پوشيدن است و هم به معني پرده وحاجب. بيشتر استعمالش به معني پرده است . اين کلمه از آن جهت معني پوشش مي‌دهد که پرده وسيله پوشش است و شايد بتوان گفت که به حسب اهل لغت هر پوششي حجاب نيست. آن پوششي حجاب ناميده مي‌شود که از طريق پشت پرده واقع شدن صورت مي‌گيرد.»‏در فرهنگ فارسي حجاب به معناي پرده، نقاب و چادر است که زنان چهره و سر تا پاي خود را با آن مي‌پوشانند، اما در لغت عرب حجاب به معناي حايل و پرده است و در برخي از آيات نيز به اين معنا به کار رفته است.شايد كساني كه حجاب را لغوي معنا مي‌کنند؛ يك نگاه انتقادي به دين دارند چرا كه اين برداشت و تلقي برايشان به وجود آمده كه هدف اسلام از تشريع پوشش با توجه به استفاده كلمه حجاب بر اين معنا، در پرده كردن زنان است. از قضا قرآن کريم در يك مورد كلمه حجاب را که در خصوص حفظ حريم زن و مرد به کار گرفته است، به معناي پرده بيان کرده نه به معناي پوششي كه زنان بر بدن خودشان مي‌آويزند؛ آن هم در مورد زنان پيامبراست که به خاطر رعايت شأن همسر پيامبر بودن اين دستورات از جانب خداوند فرمان داده شد و مردها هم ملزم به اجراي اين دستورات اختصاصي بودن، بله قرآن در آيه 59 سوره احزاب تأكيد مي‌كند كه شما وقتي كه مي‌خواهيد چيزي از همسران پيامبر بپرسيد و چيزي از آنها بگيريد ما بين شما و آنها پرده‌اي حائل باشد، اين به خاطر ويژگي خاص زنان پيامبر است اما در مورد ساير زن‌ها اين دستور به اين كيفيت وارد نشده، لذا يك عده‌اي كه مستشرق بودند يعني اسلام شناس بودند؛ به نظرشان رسيده كه اسلام مي‌خواهد زنان را در پرده كند، در حالي كه اين‌طور نيست، لذا واژه‌اي كه در اصل در ادبيات فقهي ما رايج است كلمه حجاب نيست كلمه ستر و ساتر است همين كه ما ترجمه‌اش مي‌كنيم به پوشش.‏ حجاب يكي از زير مجموعه‌هاي بحث عفت است كه طبيعتاً به سهم خودش مي‌تواند در عفت اجتماعي نقش بازي كند و اگر كه ما با همين نگاه كل‌گرايانه بحث حجاب را آموزش مي‌داديم، يعني يك مجموعه‌اي را دست اندر كار ايجاد عفت اجتماعي طراحي مي‌كرديم و بعد به همه آن مجموعه رسيدگي مي‌كرديم از جمله حجاب بانوان، الآن در يك نقطه خيلي بهتري قرار داشتيم.

پوشش زنان در جهان، به دوران پیش از تاریخ باز می‌گرددوهمچنین از دیدگاه باستان‌شناسی پیدایش حجاب به دوران پیش از مذاهب باز می‌گردد، بنابراین مذهب را نمی‌توان عامل پیدایش حجاب دانست. برپایهء متون تاریخی در بیش‌تر تمدن‌ها و ادیان جهان، در میان زنان حجاب معمول بوده‌است.

هرچند فراز و نشیب زیادی داشته‌است و گاه به میل حاکمان وقت، بیش‌تر یا کم‌تر شده‌است ولی هرگز به طور کامل از میان نرفته‌است.اكنون به بررسی پوشش زنان در دوره ی هخامنشیان می پردازیم كه اولین حضور استفاده از چادر در ایران در زمان هخامنشیان بوده است که البته زنان بلند پایه دربار همچون شاهزادگان از آن استفاده می کردند.در مورد پوشاک خاص زنان در دوره هخامنشیان آمده است: «از روی برخی نقوش مانده از آن زمان، به زنان بومی برمیخوریم که پوششی جالب دارند. پیراهن آنان پوششی ساده و بلند یا دارای راسته چین و آستین کوتاه است.

به زنان دیگر آن دوره نیز برمیخوریم که از پهلو به اسب سوارند. اینان چادری مستطیل شکل، بر روی همه لباس خود افکنده و در زیر آن، یک پیراهن با دامن بلند و در زیر آن نیز، پیراهن بلند دیگری تا به مچ پا نمایان است.»

مفهوم شناسي حجاب

در حال حاضر بحث حجاب و پوشش اسلامي از نظر مفهومي و در ذهنيت مردم تفاوتي ندارد يعني وقتي مي‌گوييم پوشش اسلامي همان حجاب به ذهن مي‌رسد و وقتي مي‌گوييم حجاب همان مفهوم پوشش به ذهن خطور
مي‌كند. استاد شهيد مرتضي مطهري در کتاب مسئله حجاب در اسلام مي‌نويسد.
« کلمه حجاب هم به معناي پوشيدن است و هم به معني پرده وحاجب. بيشتر استعمالش به معني پرده است . اين کلمه از آن جهت معني پوشش مي‌دهد که پرده وسيله پوشش است و شايد بتوان گفت که به حسب اهل لغت هر پوششي حجاب نيست. آن پوششي حجاب ناميده مي‌شود که از طريق پشت پرده واقع شدن صورت مي‌گيرد.»‏

در فرهنگ فارسي حجاب به معناي پرده، نقاب و چادر است که زنان چهره و سر تا پاي خود را با آن مي‌پوشانند، اما در لغت عرب حجاب به معناي حايل و پرده است و در برخي از آيات نيز به اين معنا به کار رفته است.شايد كساني كه حجاب را لغوي معنا مي‌کنند؛ يك نگاه انتقادي به دين دارند چرا كه اين برداشت و تلقي برايشان به وجود آمده كه هدف اسلام از تشريع پوشش با توجه به استفاده كلمه حجاب بر اين معنا، در پرده كردن زنان است. از قضا قرآن کريم در يك مورد كلمه حجاب را که در خصوص حفظ حريم زن و مرد به کار گرفته است، به معناي پرده بيان کرده نه به معناي پوششي كه زنان بر بدن خودشان مي‌آويزند؛ آن هم در مورد زنان پيامبراست که به خاطر رعايت شأن همسر پيامبر بودن اين دستورات از جانب خداوند فرمان داده شد و مردها هم ملزم به اجراي اين دستورات اختصاصي بودن، بله قرآن در آيه 59 سوره احزاب تأكيد مي‌كند كه شما وقتي كه مي‌خواهيد چيزي از همسران پيامبر بپرسيد و چيزي از آنهابگيريد ما بين شما و آنهاپرده‌اي حائل باشد،