بوستان حجاب

در مسیری که با جوانی همراه بودم، سر صحبت بر روی موضوع ایمان و چیستی و لوازم و اثرات آن باز شد که چکیده اید را خدمتتان عرض می کنیم... صحبت دوستمان این بود که ایمان تنها به داشتن حجاب و و نماز و امثال این عمل های ظاهری نیست... همین که من در دل ایمان به خدا دارم کافی است...
و من هم برای یادآوری اول برای خودم این نکات را از لسان قرآن و روایات با او مرور کردم.

«ایمان»، تنها یك «كلمه» نیست، بلكه یك «باور قلبی» است. باوری كه به زندگی انسان «جهت» می  دهد و در «چگونه زیستن» او نقشی مهمّ دارد و محور ارزش  گذاری برای اندیشه  ها و عملكردهای مردم است.

از مجموع سخنان مفسران قرآن و عالمان لغت بر می آید که حجاب به معنای پرده و یا پارچه و مانند آن است که بدن انسان و یا حقیقتی را بپوشاند تا آن را از صدمات احتمالی مصون دارد و یا از اثر چیزی ممانعت شود.

کلمه «حجاب» مصدر از ریشه (ح ج ب) است معنای حجاب از نظر لغت:

1- پرده 2- رادع 3- مانع 4- سد 5- حائل بین دو چیز می‌باشد که این چند معنا همه برگشت به حائل حسی میان دو جزء می‌کند و یا می‌توان گفت به معنای هر حائلی و اعم از حسی و غیر حسی می‌باشد یعنی، "کل ستر مطلوبک عن عینک فهو حجاب" هر چیزی که بین تو و بین آنچه دوست داری حائل شود، آن حجاب است، چه مادی و حسی باشد و چه نادیدنی و معنوی. (لغت نامه دهخدا، لغت حجاب)

/>توجه به داستان حضرت آدم و حوا نيز فطري بودن پوشش را اثبات مي كند. در قرآن كريم در مورد داستان حضرت آدم و حوا چنين آمده است: فلمّا ذاقا الشَّجرة بَدَتْ لهما سَوْآتَهما و طفِقا يخصِفان عليهما من وَرَق الجنّه.1
و آنگاه كه آدم و حوا از آن درخت ممنوعه چشيدند پوشش خود را از دست داده آنگاه به سرعت با برگ درختان بهشتي خود را پوشاندند.
طبق آيات شريفه قرآن كريم، حضرت آدم و حوا قبل از چشيدن درخت ممنوعه داراي لباس بوده اند اما با خوردن از آن درخت ممنوعه (بر اثر اغواي شيطان) لباس خود را از دست دادند كه بلافاصله به پوشاندن خود اقدام نمودند. اين احساس شرم از برهنگي حتي بدون حضور ناظر بيگانه، و سرعت در پوشاندن خود به وسيله برگها (ولو بطور موقت) از آن جهت كه تحت هيچ آموزش يا فرماني از جانب خداوند يا فرشته وحي و يا تذكر هر يك به ديگري، صورت نگرفته است بيانگر فطري بودن پوشش در انسان است و ثابت مي كند لباس و پوشش به تدريج و بر اثر تمدن ايجاد نشده است، بلكه انسانهاي نخستين يا به تعبير بهتر نخستين انسانها به طور فطري بدان گرايش داشته اند.

1ـ اعراف / آيه 22.

وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنی أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ أَوِ التّابِعینَ غَیْرِ أُولِی اْلإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلى عَوْراتِ النِّساءِ. (نور: 31).
و (زنان) زینت و آرایش خود را جز آن چه قهرا ظاهر مى شود، بر بیگانه آشکار نسازند و باید سینه و برودوش خود را به مقنعه بپوشانند و زینت و جمال خود را آشکار نسازند، جز براى شوهران خود و پدران و پدران شوهر و پسران خود و پسران شوهر و برادران خود و پسران برادر و خواهران خود و زنان خود (یعنى زنان مسلمان) و کنیزان ملکى خویش و اتباع (خانواده که رغبت به زنان ندارند) از زن و مرد یا طفلى که هنوز بر عورت و محارم زنان آگاه نیستند.

همان گونه که از آیه استفاده مى شود، زنان از آشکار کردن زینت ها و زیبایى هاى خود منع شده اند، به استثناى برخى اشخاص که در دوازده دسته کلى قرار مى گیرند و زنان نسبت به آن ها وظیفه وجوب پوشش را ندارند. به نظر مى رسد برداشته شدن حکم وجوب پوشش دست کم دو وجه دارد:
وجه اول: این که انگیزه هاى شهوانى و جنسى معمولا در این دوازده گروه، یا وجود ندارد یا کم تر وجود دارد؛

از جلوه هاى برجسته پوشش معنوى و باطنى عفت است.1 یکى از علت هاى پیدایش عفت، التزام به حجاب و پوشش ظاهرى بیش تر است. این مطلب با دقت در ابتدا و انتهاى این آیه شریفه فهمیده مى شود:
وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاّتی لا یَرْجُونَ نِکاحًا فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُناحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزینَةٍ وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَّ. (نور: 60)
و بر زنان از کار افتاده اى که [دیگر] امید زناشویى ندارند، گناهى نیست که پوشش خود را کنار نهند [به شرطى که ]زینتى را آشکار نکنند؛ و عفت ورزیدن براى آنها بهتر است.
خداوند در این آیه، نخست به پیر زنان مى فرماید که بدون قصد خودنمایى، مجازند از برخى پوشش هاى رویى بدن مثل جلباب و چادر استفاده نکنند، ولى در ادامه مى گوید: حتى اگر همین زنان سال مند نیز از این گونه حجاب ها استفاده کنند و عفت بورزند، براى ایشان بهتر است.
در روایت معروف جنود عقل و جهل، عفت متضاد با تهتک ذکر شده است. «العفة و ضدها التهتک»2 و تهتک در لغت به معناى پرده درى آمده است.3 بنابراین، به قرینه تقابل و تضاد، مى توان گفت عفّت به معناى پرده پوشى است.

در فرهنگ اسلامى درباره پوشش مادّى و معنوى، واژه هایى مانند لباس،1 ستر،2 حجاب،3 ثوب،4 کساء،5 موارات6 و غیره به کار رفته است.
افزون بر این واژه هاى عام، از واژه هاى خاصى که بیان کننده نوع ویژه اى از پوشش هستند، در متون دینى اسلام استفاده شده است. براى مثال، خمار7 و جلباب8 از جمله پوشش هاى بانوان هستند که در قرآن و احادیث، زنان به استفاده از آن ها توصیه شده اند.
البته در فرهنگ اسلامى، گاهى نیز بدون این که از واژه هاى عام و خاص بالا استفاده گردد، به حجاب و پوشش اعضا و جوارح ظاهرى بدن توصیه شده است. براى مثال، زنان از خودنمایى بر حذر داشته شده اند:
«وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ اْلأُولى؛ و مانند دوره جاهلیت پیشین آرایش و خودنمایى مکنید». (احزاب: 33)
همچنین زنان از نمایش زینت به افراد نامحرم نهى شده اند: «وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ؛ و زینت و جمال خود را جز براى شوهران آشکار نسازند». (نور: 31)، «وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ؛ (نور: 31) و آن گونه پاى به زمین نزنند که خلخال و زیور پنهان پاهاى شان معلوم شود».
افزون بر حجاب و پوشش یاد شده که مى توان آن را حجاب و پوشش رفتارى، یعنى حجاب در رفت و آمد نامید، نوع دیگرى از حجاب و پوشش که مى توان آن را حجاب و پوشش گفتارى زنان نامید، در قرآن سفارش شده است:

زنان قبل از نزول آیه، دامنه روسرى خود را به شانه‏ها یا پشت سر مى‏افكندند، به طورى كه گردن و كمى از سینه آن‌ها نمایان می‌شده، قرآن دستور مى‏دهد روسرى خود را بر گریبان خود بیفكنند تا هم گردن و هم آن قسمت از سینه كه بیرون است مستور گردد.

قُل لِّلْمُۆْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ

وَقُل لِّلْمُۆْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُوْلِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَا الْمُۆْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (سوره نور/ آیات 30 و 31)

30- به مردان باایمان بگو كه چشمان خود را (از آنچه دیدنش حرام است مانند عورت دیگران و بدن زن اجنبى) فرو بندند، و عورت‏هاى خود را (از اینكه در معرض دید قرار گیرد) حفظ كنند، این براى آنها پاكیزه‏تر است. همانا خداوند از آنچه انجام مى‏دهند آگاه است.

31- و به زنان با ایمان بگو: «دیدگان خود را [از هر نامحرمى‏] فرو بندند و پاكدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه [طبعاً] از آن پیداست. و باید روسرى خود را بر گردنِ خویش [فرو] اندازند، و زیورهایشان را جز براى شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان [همكیش‏] خود یا كنیزانشان یا خدمتكاران مرد كه [از زن‏] بى‏نیازند یا كودكانى كه بر عورتهاى زنان وقوف حاصل نكرده‏اند، آشكار نكنند و پاهاى خود را [به گونه‏اى به زمین‏] نكوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مى‏دارند معلوم گردد. اى مۆمنان، همگى [از مرد و زن‏] به درگاه خدا توبه كنید، امید كه رستگار شوید.

آیا کسانی که به زنان تهمت ناپاکی می‌‌زنند بخشیده می‌‌شوند؟ در (سوره 24 آیه 5) جواب، آری است، اما در (سوره 24 آیه 23) جواب، خیر است، این تناقض نیست؟!

پاسخ اجمالی

انتساب زنا به دیگران بدون وجود دلیل کافی، تهمت بوده و گناه بزرگی است؛ لذا عذاب دنیایی و اخروی را به همراه خواهد داشت. قرآن در آیه‌ای پیرامون داستان افک، که افرادی به زنان پیامبر تهمت زنا زده بودند، حکم این‌گونه افراد را بیان می‌‌کند، البته مانند بسیاری از دیگر آیاتی که در مورد خاص نازل شده‌‌‌اند، این آیه نیز عمومیت داشته و تمام موارد تهمت به زنا را در بر می‌گیرد: «وَالَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاء فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِینَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ * إِلَّا الَّذِینَ تَابُوا مِن بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ ».[1]