بوستان حجاب

در حالی که در اسلام بر امر ازدواج تأكيد و سفارش فراوان شده است؛ تا جایی که در قرآن، آيات متعددي در اين باره وجود دارد. روایات خبر از مجرد بودن حضرت فاطمه معصومه(س) داده است.

حال اين پرسش مطرح می شود كه حضرت معصومه(س) با آن مقام علمي و آگاهي‌اي كه از دستور‌هاي اسلام و سنّت پيامبر اكرم(ص) داشت، چرا ازدواج نكرد و تشكيل خانواده نداده است؟

از طرف ديگر، بر اثر موقعيت علمي و معنوي و زيارتي آن حضرت، بسياري از دختران امروز آن حضرت را به عنوان اسوه براي خود پذيرفته‌اند كه روشن نشدن راز ازدواج آن حضرت، ممكن است بهانه‌اي براي فرار از ازدواج باشد.

اين نكته را هم اضافه كنيم كه نه تنها حضرت معصومه(س) ازدواج نكرد، بلكه هيچ يك از دختران موسي بن جعفر ازدواج نكردند.

در ميان فرزندان پسر امام موسي کاظم(ع) هيچکدام همسنگ حضرت امام رضا(ع) نبودند و در ميان دخترانشان، محدث گرانقدر مرحوم حاج شيخ عباس قمي به هنگام بحث از دختران حضرت موسي بن جعفر(ع) مي نويسد: «برحسب آنچه به ما رسيده، اَفضل آنها سيده جليله معظمه، فاطمه بنت امام موسي کاظم (ع) معروف به حضرت معصومه (س) است» (منتهي ال؛مال ج 2 ، ص 241 )
آن بانوي آسماني مقامي رفيع داشتند که ائمه معصومين از ايشان با جلالت و عظمت تجليل و تکريم نموده اند. بطوري که حتي پيش از ولادت پدر بزرگوارش، نام ايشان بر زبان بعضي از ائمه طاهرين آمده، و از مقام والاي ايشان سخن گفته اند. امام صادق(ع) در روايتي فرمودند: ... بانويي از فرزندان من به نام «فاطمه» دختر موسي، در آن جا رحلت مي کند، که با شفاعت او همه شيعيان ما وارد بهشت مي شوند» ( بحارالانوار ج 6 ، ص 216 )

*فضايل حضرت معصومه(س)

شرافت خانوادگي: انتساب ايشان به بيت وحي، رسالت و امامت نشان از شرافت و اصالت خانوادگي آن حضرت است.
امام رضا(ع) در زيارتنامه به شرافت نسبي حضرت معصومه(س) و نسبت ايشان با چهارده معصوم(ع) اشاره فرمودند. که از جمله آن موارد: «بنت رسول ا...» و «بنت ولي ا...» و «اخت ولي ا...؛ خواهر معصوم» و «عمه ولي ا...» است، که وجود اين امر را مي توان سرچشمه ساير فضائل و کمالات معنوي و روحاني آن بانوي آسماني دانست. افزون بر آن، زندگي در خانه و تربيت توسط پدر بزرگوارش امام موسي کاظم(ع) و همچنين زندگي در کنار برادرش حضرت رضا(ع) سبب شد، تا از تعاليم عاليه و الهي آن رهبران الهي بهره مند شوند. بنابراين، مي توان آن بانوي بزرگوار را يکي از بهترين الگو و اسوه ها و نموداري از فضايل اهل بيت (ع) دانست.
عبوديت: ارتباط با خداوند از طريق دعا و نيايش و عبادت معبود به دست مي آيد. نمونه هايي از عبادت و راز با خداوند متعال که در واپسين روزهاي عمر شريفش در قم با آنها قرين بود و طي 17 روز ادامه داشت در روايات نقل شده است. (سفينة البحار ج 1 ، ص 124 ) آن حضرت با تأسي از پدر و مادر بزرگوارش، (عيون اخبار الرضا ج 1 ، ص 27 ) بسياري از اوقات شبانه روز خود را به مناجات و عبادت و خضوع در پيشگاه ذات احديت مي گذراند. اگر چه اين مدت از لحاظ زماني کوتاه بود، ولي نمونه اي از يک عمر عبوديت و بندگي و دل بريدن از غير خدا بود.
شفاعت: مقام شفاعت، موهبتي الهي است که خداوند تعالي به آنان که روحشان به جلوه قدسي مزين است عنايت مي کند.
شفاعت؛ به معناي واسطه شدن براي انجام کاري است، مثل واسطه شدن در آمرزش گناهان در نزد خداوند تعالي. طبق اعتقادات اسلامي خداوند تعالي براي پيامبران، اوصياي الهي، شهدا و مقربان درگاه خود اين حق را قرار داده، تا آنها در پيشگاه خداوند وساطت و شفاعت نمايند.
اعتقاد به اين اصل، زمينه ساز اصلاح و اميد به بخشيدن گناهان از سوي خداي تعالي است. نه اين که مشوقي براي انجام گناهان بوده، تا انسانها را در انجام گناهان جسورتر کند. پس اگر خداوند سبحان به افرادي مقام و حق شفاعت را اعطا نموده، اين امر بيانگر شايستگي و مقام والاي آنهاست که به ما نشان مي دهد، پذيرش شفاعتِ آنها، نوعي تکريم و تعظيم آنها محسوب مي شود.
از جمله کساني که در روايات به شفيعه بودنش تصريح شده، حضرت فاطمه معصومه(س) است. و در ميان بانوان از خاندان رسالت و طهارت، حضرت فاطمه زهرا(س) و حضرت فاطمه معصومه(س) از شفاعت گسترده اي برخوردارند. دايره شفاعت افراد به تناسب عظمت روحي و گستردگي مسؤوليت آنهاست. نتيجه اينکه شفاعت حضرت معصومه(س) براي همه شيعيان و در مراتب بهشت حتمي است. و اين امر از عظمت روحي و ميزان تقرب و آبرو و شأن او نزد خدا و رسول خدا(ص) حکايت دارد. در شفاعت حضرت معصومه(س) همين بس که دو امام معصوم (ع) به آن اشاره فرموده اند:
1 امام صادق(ع) فرمودند: با شفاعت او همه شيعيان ما وارد بهشت مي شوند(مستدرک الوسايل ج 10 ، ص 206 )
2 در متن زيارت نامه اي که توسط امام رضا(ع) براي زيارت خواهرشان حضرت فاطمه(س) به سعد قمي آموزش داده اند مطالب بسيار مهم و فضايل کم نظيري برايشان بيان شده، که از جمله در قسمتي از اين زيارتنامه به موضوع شفاعت ايشان اشاره فرموده اند: اي فاطمه معصومه! براي من نزد خداوند تعالي در بهشت شفاعت کن.بنابراين، حضرت رضا(ع) درخواست شفاعت از حضرت معصومه(س) را با يادآوري شأن و موقعيت الهي آن حضرت گنجانده اند. بطوري که در اين فراز از زيارت آن حضرت، به روشني و صراحت به قدرت شفاعت ايشان اشاره گشته، و دليل آن هم، شأن و منزلت والاي حضرت معصومه(س) در پيشگاه خداوند است.
زيارت: بزرگداشت مفاخر و صاحبان کمال، امري لازم است که اين امر سبب بقا و استمرار حيات علمي، معنوي و... آنان خواهد شد. افزون بر آن، زيارت باعث مي شود تا ميان نسلهاي گذشته، حال و آينده، نوعي ارتباط و الفت و همبستگي برقرار شود. در روايات نسبت به زيارت توصيه و تأکيد زيادي شده است. درباره فضيلت زيارت حضرت فاطمه معصومه(س) رواياتي از معصومين وارد شده که خود بهترين سند در ارتباط با فضايل ايشان مي باشد. ائمه اطهار هم پيروان خود را تشويق به زيارت مرقد نوراني ايشان نموده، و پاداش نيک هم براي آن بيان کرده اند که در بعضي از آنها وعده صريح و قطعي بهشت به زائران قبر حضرت معصومه(س) داده شده است:
1 - شيخ صدوق پيشواي محدثان شيعه با سند صحيح از امام رضا(ع) در فضيلت حضرت معصومه(س) روايت مي کند، که فرمودند: «هر کس او (فاطمه معصومه) را زيارت کند، بهشت از آن اوست» ( بحار الانوار ج 102 ص 265 )
پيام اين حديث شريف براي پيروان اهل بيت (ع) اين است که آن حضرت جايگاه عالي در پيشگاه خداوند و مقام و فضيلت زيادي دارد، که اگر زائر با شناخت و معرفت و الگوپذيري از آنها، به زيارتشان برود، شايستگي ورود به بهشت را خواهد داشت.
2 امام رضا(ع) فرمودند: «هر کس حضرت معصومه(س) را در قم زيارت کند، همانند کسي است که مرا زيارت کرده باشد» (ناسخ التواريخ ج 3 ص 6822 )

حدثتني فَاطِمَةُ وَ زَيْنَبُ وَ أمَّ كُلْثُوم بَنَاتُ مُوسَى بْن ِ جَعْفَر قُلْنَ:... عَنْ فَاطِمَةَ بِنْت ِرَسُول ِاللّه ِصَلَّى اللّه عَلَيْه ِوَ آله و سَلَّمَ وَ رَضِىَ عَنْهَا قَالَتْ : «أنَسِيتُمْ قَوْلَ رَسُول ِاللّه ِصِلَّى اللّهُ عَلَيْه ِوَ سَلَّم يَوْمَ غَد ِ ير ِخُمٍّ، مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوُلاهُ وَ قَوْلُهُ صَلَّى اللّهُ عَلَيْه ِوَ آله و سَلَّمَ ،أنْتَ مِنِّى بِمَنْز ِلَة ِهَارُونَ مِنْ مُوسى؟!»

فاطمه معصومه (س) اين روايت را از دختر امام صادق(ع) نقل مى كند كه سلسله سندش در نهايت به فاطمه زهرا(س) مى رسد.

فاطمه زهرا(س)، دختر بزرگوار رسول اكرم (ص) فرمود: « آيا فرمايش رسول خدا(ص) را در روز غدير خم فراموش كرده ايد كه فرمود: هر كس من مولاى اويم، على مولاى اوست، و (آيافراموش كرده ايد) ديگر فرمايش آن حضرت را كه فرمود: تو براى من همانند هارون براى موسى هستى؟!»^(١)

… عَنْ فَاطِمَةُ بِنْتَ موسَى بْن جَعْفَر (ع)... عَنْ فَاطِمَةَ بِنْت ِرَسُول ِاللّهِ صَلَّى اللّه عَلَيْه ِوَ آلِهِ وِ سَلَّمَ ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللّه ِصَلَّى اللّه ِعَلَيْه ِوَ آلِه ِوَ سَلَّمَ : «ألا مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آل ِمُحَمَّد ماتَ شَهِيداً.

فاطمه معصومه(س)، از دختر امام صادق (ع) روايتى نقل مى كند كه سلسله سندش به حضرت فاطمه زهرا(س)مى رسد كه آن حضرت مى فرمايد: حضرت رسول اكرم (ص) فرمود: «آگاه باشيد! هركس با محبّت آل محمّد بميرد شهيد از دنيا رفته است.»

مرحوم علامه مجلسى از شيخ صدوق روايتى بس ارزشمند درباره ارزش زيارت فاطمه معصومه (س) نقل مى كند:

قَالَ سَألْتُ اَبَا الْحَسَن ِالر ِّضَا(ع) عَنْ فَاطِمَةَ بِنْت ِمُوسَى بْن ِجَعْفَر (ع)، فَقَالَ مَنْ زَارَهَا فَلَهُ الْجَنَّةَ.

راوى گويد از امام رضا(ع) درباره حضرت فاطمه معصومه پرسيدم. آن حضرت فرمود:« هركس قبرش را زيارت كند، بهشت بر او واجب مى شود .

١-عوالم العلوم، ج ٢١، ص ٣٥٣ به نقل از اسنى المطالب ص ٤٩ تا ص ٥١. اين روايت مدارك ديگرى هم دارد كه در شرح مفصّل به آن پرداخته ايم .

دختر دستهاي خاکي اش را رو به پدر گرفت. مرد به حفره نگاه کرد. تلي از خاک کنار حفره جمع شده بود. روي صورت مرد خاک نشسته بود. دختر با گوشه آستينش خاکها را از صورت پدر زدود. مرد، لحظه اي درنگ کرد. قلبش لرزيد.اما او دختر را به درون حفره انداخت. صداي جيغ بلندي در نخلستان پيچيد. مرد دست چپش را روي کتف دختر گذاشت. تقلاي دختر براي بيرون آمدن بي نتيجه ماند. او دست و پا مي زد. فرياد مي کشيد: پدر جان! چه با من مي کني؟ عرق سردي از روي پيشاني تا زير گردنش شره مي رفت. با تمام قدرت تل خاک را با دست راستش بر سر و صورت دختر مي پاشيد. خاک ريخت. خاک ريخت. آنقدر خاک ريخت که صدا خفه شد. (برگرفته از روايتي در تفسير نمونه، ج 11 ، ص 272 ) شانه هاي ناتوان مرد ، سنگيني مي کرد. کافي بود تا لرزشي آن را آرام کند. صداي نعره هايش در نخلستان بلند شد. باد سوزناک ظهر در سالهاي جاهليت عرب، خشمناک بر قامت نخل ها مي کوبيد. مرد بر گور دخترش اشک ريخت. دست روي خاک گذاشت. داغ بود. انگار که تپش هايي قلبي زنده را حس مي کرد لا به لاي انگشتان زمختش. انگشتاني که تمام افتخارش، قدرت مردانگي بود. مردانگي عرب جاهلي که داشتن دختر را ننگي بر خاندانش مي پنداشت.

1. شیخ صدوق با سند صحیح از امام رضا ـ علیه السّلام ـ در فضیلت زیارت حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ روایت می‎كند كه فرمود: «من زارها فَلَهُ الجنَّه» هر كس او را زیارت كند بهشت از آن اوست.
2. ابن قولویه در كتاب بسیار ارزشمند «كامل الزیارات» كه یكی از معتبرترین كتاب‎های قرن چهارم است، با سند معتبر از امام جواد ـ علیه السّلام ـ روایت كرده است كه فرمود: «من زارَ عَمّتی بِقُم فَلَهُ الجنَّه» هر كس عمه‎ام را در قم زیارت كند، بهشت از آن اوست
3. شیخ حسن قمی در كتاب ارزشمند «تاریخ قم» از امام صادق ـ علیه السّلام ـ نقل كرده كه فرمودند: «اِنَّ زیارتَها تَعادِل الجنَّه» زیارت حضرت معصومه همسنگ بهشت است

4-امام صادق علیه السلام فرمود: «ان لله حرما و هو مكة و للرسول حرما و هو المدینة، و لامیر المؤمنین حرما و هو الكوفة و لنا حرما و هو قم و ستدفن فیها امرأة من ولدی تسمی فاطمة، من زارها وجبت له الجنة»: «برای خدا حرمی است و آن مكه است و برای رسولخدا صلی الله علیه وآله و سلم حرمی است و آن مدینه می‌باشد و برای امیرالمؤمنین علیه السلام حرمی است و آن كوفه است و برای ما حرمی است وآن شهر قم می‌باشد و بزودی زنی از فرزندان من در آنجا دفن خواهد شد كه نامش فاطمه است؛ هر كس او را زیارت كند بهشت بر او واجب خواهد شد».

این روایت با توجه به اینكه قبل از ولادت موسی بن جعفر علیه السلام از امام صادق علیه السلام صادر شده است دلیل بسیار روشنی است بر اینكه آمدن حضرت فاطمه معصومه به قم و دفن آن بزرگوار در حرم اهل بیت جزء اسرار غیبی بوده و تحقق آن خود دلیل روشنی بر حقانیت مكتب امامان معصوم علیهم السلام می‌باشد.

5-امام رضا علیه السلام به سعد اشعری قم، در ملاقاتی فرمود: از ما قبری در میان شما، هست، سعد عرض كرد: فدایت شوم قبر فاطمه دختر حضرت موسی بن جعفر علیه السلام را می‌فرمایی؟

فرمود:‌ «آری، هر كس قبر او را با معرفت به حقش، زیارت كند، پاداش او بهشت است، وقتی كه كنار قبرش رفتی، در جانب سر، رو به قبله بایست و 34 بار الله اكبر و 33 بار سبحان الله و 33 بار الحمدلله بگو، آنگاه بخوان: السلام علی آدم صفوة الله.... تا آخر زیارت»

و در كتاب انوار المشعشین ذكر شده: «شخصی به زیارت حضرت رضا علیه السلام رفته بود، پس از بازگشت و عبور از راه همدان، به قصد كربلا حركت می‌كرد، در عالم خواب، حضرت رضا علیه السلام را دید كه به او فرمود: «چه می‌شد اگر از قم عبور می‌كردی و قبر خواهرم را زیارت می‌نمودی؟»

بانوي عبادت و مظهر زهد و پرهيزگاري؛ حضرت معصومه(س)، اول ذيقعده سال 173 هجري قمري در مدينه منوره و در محيطي كه پدر و مادر و فرزندان، همه به فضايل اخلاقي آراسته بودند، ديده به جهان گشود. نام شريف آن بزرگوار فاطمه و مشهورترين لقب ايشان، «معصومه» است. شايد يكي از دلايل «معصومه» ناميدن اين بانو، آن باشد كه عصمت مادربزرگوارش، حضرت زهرا (س) در او تجلي يافته است. بر اساس پاره اي از روايات، اين لقب از سوي امام رضا (ع) به اين بانوي والامقام اسلام وارد شده است.
با تولد فاطمه معصومه، نه تنها نور وجودش خانه امام هفتم (ع) را روشن و منور كرد، بلكه در شعاع نورانيتش، ستارگان آسمان علم و فقاهت و تقوا در طول قرون متمادي در كنار مضجع منورش و كسب فيض نموده و مي نمايند .

شهر قم از دير باز در ميان مسلمانان تقدس ذاتي داشته و ورود و دفن حضرت فاطمه معصومه(س) اين تقدس را صد چندان كرده است.
اين شهردر سال 23 هجري به دست ابوموسي اشعري فتح شد. بني اسد، آل قيس، آل مضجع و اشعريون اولين قبايل از دوستداران اهل بيت(ع) بودند كه به قم آمدند. ورود اشعريون به قم، زمينه ساز علاقه و ترغيب اهل قم به روي آوردن به مذهب شيعه كشته و اين شهر از سال 94 ه.ق به مأمني براي ورود علويان سادات و دوستداران اهل بيت(ع) تبديل شد. در حدود سال 83 ه. ق عبدالرحمن بن محمد بن اشعث همراه با هفده نفر از علماي تابعين و شيعيان برجسته و پارسا، مانند كميل و سعيد بن جبير به قم آمدند و همگي در قريه جمكران سكونت نمودند. پس از آن آل اشعر كه از مسلمانان معروف يمني در كوفه بودند، در دو دهه آخر قرن اول به قم آمدند و از آن تاريخ به بعد، قم پايگاه مهمي براي شيعيان و دوستداران اهل بيت( ع ) گرديد.
تعقيب سادات علوي از سوي عباسيان، سازگاري و تشابه آب و هوايي و تبديل شدن قم به مركزي براي فعاليتهاي شيعي توسط علويان، از جمله عواملي بود كه ورود شيعيان را به قم سرعت بخشيد.
ورود حضرت معصومه(س) به قم، افق جديدي را پيش روي قم قرار داد؛ چنانكه شيعيان كوفه و مدينه بيشترين افرادي بودند كه پس از آن به قم آمدند. پس از ورود حضرت به اين شهر و دفن پيكر مطهر آن حضرت، علويان و سادات بيشتري به قم روي آوردند؛ توجه شيعيان به اين نقطه فزوني يافت و علما و مشاهير شيعه در طول تاريخ به اين مكان مقدس توجه نشان دادند. به همين دليل، مهاجرت به اين شهر زياد شد و موقعيت مذهبي آن تثبيت و استحكام تاريخي يافت.

تو اختر آسمان شرافتي و کعبه آمال ما خاکيان. اي سيده جليله! نسب به پاک نهادان مي بري و انبوهي از نيکي ها را در دل و جان مي پروري و جهان را با رايحه خوش ايمان و اخلاقت معطر مي کني.
اي بزرگوار! هم نام درخشنده ترين بانوي عالمي. او که خير کثير و کوثر نور بود. اي شبنم زيباي آفرينش بر چهره گل حيات! اي گلبرگ درشت باغ بهشت! اي مياندار حريم حجاب و تقوا! اي والا! ياد تو گنجي سرشار از معنا را در برابر ديدگان همگان قرار مي دهد و جلوه تابناک انوار انديشه ات همه جا را روشن مي کند.
اي الگوي زن متعهد و مسلمان! اي خواهر آفتاب! نوگل گلشن ياسين! يادگار آيت طاها! يادگار رحمت حضرت مصطفي(ص)! درخت پرثمر ايمان و آزادگي! کريمه اهل البيت! فرشته ها بر گامهايت بوسه مي زنند و بهشتيان از همنشيني و مصاحبت با تو شادمانند.
اي ماه روشن! تو، دري از بهشت را به سوي قم گشوده اي و ايران را متبرک کرده اي! اي خواهر سلطان توس! اي که خاک بارگاهت توتياي ديده عشاق است! اي درياي مواج هدايت و بخشايش! اي گلبوته سبز نيايش! اي مدافع حريم ولايت! ايثارگر راه دين! نشانه زيباي صراط مبين! دخت گرانقدري که دستهاي نيازمندان تو را واسطه اي مي دانند تا حاجات خويش را از درگاه ايزد يکتا طلب کنند. بانوي مهر و آب و آيينه !
اي فاطمه معصومه! روح زن بودن را به همه زنان ما بياموز و شيوه هاي مردپروري را يادشان بده! بانوي ارجمند! به مردان ما نيز راه هاي با «زن» زيستن و چگونگي دختر پروريدن را تعليم ده و همگان را به ترنم راه خدا و ره سپردن در راه همه والايي ها بخوان!
اي فاطمه معصومه! اي زاده معصوم! فضيلت و عظمت و معنويت تو، شهر قم را پايگاه دانش آل محمد(ص) کرده و حرمت را همچون خانه خاندان اهل بيت ساخته است!
وجود پاکت الهام بخش دانش آموختگان مکتب عصمت و عفت و مبارزه و ايمان است. اي بانوي مقدس! جهان را به بسيج نگاه روشن سپيده دعوت کن.
منظومه بهار را به ميهماني دل هاي همگان فرا بخوان و براي پيمايش راه ايمان براي ما آرامشي سبز و توانايي تمام نشدني از پيشگاه حضرت يزدان، طلب فرما!

روزي که کاروان خاندان اهل بيت(ع) در مسير حرکت از مدينه به مرو راه خود را از ساوه به قم تغيير داد، مسير تاريخ نيز تغيير کرد. آن روز در آن کاروان فاطمه معصومه(س) حضور داشت.

 بانوي پاکدامن و عالمه اسوه عفاف و عبادت آن روز شهر قم، شهري بود با ديوارهاي احاطه شده و مردمي که در معيشت سخت روزگار مي گذراندند. شهري شيعه نشين و مظلوم در ميان شهرهاي ديگر جهان اسلام، شهري دورافتاده و قرار گرفته در طبيعتي خشن که هر کس قصد رفتن به آن را داشت اگر از مسير کاروانيان نمي رفت آواره بيابان مي شد.در آن زمان کسي باور نمي کرد روزي ردپاي بانويي بزرگ شاهراه مسير کشوري شيعي در عصر ظهور و قم قلب تپنده ايران شيعي شود. آن روز کسي باور نمي کرد که در دل سرزمين شوره زار قم کوثر زلال معرفت جوشيدن گيرد و لطيف ترين و زيباترين گل هاي عرفان و علم و عمل جهاني را معطر به عطر علم و عدالت محمد و آل محمد کند.

دهم ربيع الثاني سالروز ارتحال بانويي از تبار اهل بيت پيامبر(ص) است که ارادتمندان حضرت، ايشان را «کريمه اهل بيت» مي نامند. حضرت معصومه(س) در روز اول ذي القعده سال ۱۷۳(ه. ق) در مدينه منوره متولد شدند. براي پدر بزرگوار ايشان امام موسي کاظم(ع) حدود ۳۷ فرزند در منابع تاريخي ذکر شده است که در ميان دختران ايشان، حضرت معصومه(س) از عظمت و منزلت ويژه اي برخوردار بودند و در واقع برترين و بافضيلت ترين دختر آن حضرت محسوب مي شدند.

ادامه مطلب را بخوانید