یکی از درسهای بسیار مهم واقعه کربلا، نشان دادن جایگاه صحیح و نقش سازنده زنان در اجتماع است. برای اینکه بیشترین مسئولیت ادامه قیام و رساندن پبام شهدا بر دوش بانوان بوده است، و آنان با حفظ عفت خود، به خوبی این مهم را انجام دادند. نمونه هایی نیز از نقش حساس بانوان در شکل گیری نهضت به چشم می خورد؛
از جمله همسر زهیر بن قین که شوهر خود را به یاری امام(علیه السلام) دعوت کرد،(1) و نیز همسر مسلم بن عوسجه که خود را همراه او به اردوگاه حسین(علیه السلام) (2) رساند وبه نظر می رسد که خود او بوده که بعد از شهادت مسلم (علیه السلام) فرزند خود را آماده نبرد کرد و به میدان فرستاد.(3)
هم چنین مادرانی که به هنگام جانبازی عزیزان خود در مقابل خیمه ها ایستاده بودند و آنان را نظاره می کردند،(4) و این نمونه ای از نقش بانوان در شکل گیری نهضت حسینی است.
بنا بر گزارش مسلم جصّاص، بانو ام کلثوم(سلام الله علیه) هنگام ورود به کوفه فرمود(( صه یا اهل الکوفه،تقتلنا رجالکم و تبکینا نسائکم)) (5) ام کلثوم(سلام الله علیه) به خاطر نشان دادن بی بصیرتی کو فیان، مردمی را که مردانشان آن همه فاجعه آفریده بودند و اکنون زنانشان برآن می گریند، نکوهش می کند؛ یعنی شما زنها می توانستید به نحوی ما را یاری کنید و حداقل مردان خود را از جنگ با ما بازدارید، ولی این کار را نکردید و حال فقط گریه می کنید، این گریه ها چه سودی دارد؟ (6)
1. طبری ج5 ص396؛ اخبار الطول ص246؛ انساب الاشراف ص54؛ وقعة الطف ص162؛ مقتل الحسین (ع) ص74؛ الارشادص204
2. ابصار العینص62و128
3. نفس المهموم ص293
4. ابصار العین ص130
5. المنتخب ص478؛ بحار الانوارج45ص115 ؛ عوالمج17ص373
6. مقتل ثارالله ص381و382