بوستان حجاب

واقعه مسجد گوهرشاد مهم ترين خيزش مردمي در دوره اي است که در تاريخ معاصر به عصر ديکتاتوري رضاخاني شهرت يافته است. رضاخان که در ابتدا با تظاهر به دينداري توانست اعتماد برخي را جلب کند و بر اريکه سلطنت تکيه زند، خيلي زود هر آن چه را گفته بود به زير پا نهاد و بناي زدودن دين از ارکان جامعه را گذاشت. او در زمستان سال ۱۳۱۳ به درخواست و پيشنهاد محمدعلي فروغي، نخست وزير وقت سفري به ترکيه کرد؛ سفري که بنا بود در خلال آن رضاخان از تغييرات فرهنگي و اجتماعي ايجاد شده توسط آتاتورک ديدن کند و عبرت بگيرد! اين سفر تغييرات عجيب و غريبي در پي داشت . رضا خان که تا پيش از آن استفاده از کلاه پهلوي را اجباري کرده بود تا به قول خود تجدد را به مملکت بياورد، ناگاه کلاه پهلوي را به کناري گذاشت و کلاه شاپو را عامل ترقي فرهنگ ملت عنوان کرد! اما کار به همين جا ختم نشد و تغييرات حالا به تغيير پوشش نواميس مردم نيز کشيده شد. رضاخان که چندي قبل از آن ميزبان امان ا... خان، پادشاه افغانستان و همسر بي حجابش در شهر سبزوار بود که البته با طغيان عمومي روبه رو شده بود، بنا داشت تغييرات خود را در حوزه پوشش زنان، با تاسي از آتاتورک و امان ا... خان، عمومي کند. زمزمه هاي اين تغيير سراسر کشور را فرا گرفت و واکنش علما به آن اعلام انزجار و دعوت همگان به مقابله با مظاهر غربي و بي ديني بود. در شرايطي که ماموران دولت وقت درصدد ترويج اين تغييرات براي تبديل آن به قانون در ماه هاي بعد بودند، مشهد به سبب چنين تحرکاتي يکپارچه خشم و اعتراض شد. با وجود مخالفت محمد ولي اسدي، نايب التوليه آستان قدس، پاکروان، استاندار وقت، بر آن بود که بايد کار را با زور سر نيزه پيش برد! واکنش در برابر اين عمل وقيحانه در مشهد اعتراض هاي گسترده بود.اين اعتراض ها از شب ۱۹ تير ماه سال ۱۳۱۴ با سخنراني شيخ محمدتقي بهلول، اوج گرفت و تا سه  شب ادامه يافت. در پي تحصن مردم مشهد در مسجد گوهرشاد، رضاخان در تلگراف شديداللحني از استاندار خواست به اين وضع خاتمه دهد و پاکروان، ايرج مطبوعي، فرمانده نظامي استان را مامور سرکوبي حرکت مردم کرد. مطبوعي يک هنگ پياده را به فرماندهي سرهنگ قادري به حرم مطهر اعزام کرد. با محاصره مسجد گوهرشاد دژخيمان به سوي مردم آتش گشودند و در مسجد جوي خون به راه افتاد. با اين که آمارهاي رسمي از شهادت ۲۵ نفر و مجروح شدن تعداد زيادي از مردم خبر مي داد، اما برخي از شاهدان عيني ماجرا تعداد شهدا را افزون بر صدها نفر دانسته اند. در ساعات پاياني روز ۲۱ تير، ظاهراً همه چيز به پايان رسيده بود؛ اما اين پايان ماجرا نبود و خشم فرو خورده ملت سرانجام در ۲۲ بهمن سال ۱۳۵۷، طومار رژيم ننگين پهلوي را در هم پيچيد.