بوستان حجاب

فصل، فصل خريد است. با نزديک شدن به ايام سال نو و تکاپوي مردم براي استقبال از عيد نوروز، بسياري علاوه بر خانه تکاني قصد دارند لوازم منزل و وسايل جديد خريداري کنند. در اين ميان هر کس به تناسب وضعيت مالي و نيازهايي که دارد سعي مي کند وسايل مورد نظر خود را با مناسب ترين قيمت خريداري کند. اما خريد کردن آن قدرها هم که به نظر مي رسد آسان نيست. ممکن است قبل از خريد تصوير روشني از نيازهاي موجود در ذهن داشته باشيم اما به هنگام خريد وسوسه تهيه وسايل اضافي، تغيير عقيده درباره خريد بعضي وسايل، کنار گذاشتن اولويت ها به هنگام خريد و کمبود بودجه و...باعث مي شود از خريد خود رضايت چنداني نداشته باشيم. به اين ترتيب تعجبي ندارد که عيد و خريد سال نو براي عده اي جز استرس چيزي به همراه نداشته باشد زيرا تقريبا همواره با دلهره به آن فکر مي کنند و دست آخر هم از نتيجه کار رضايت چنداني ندارند. از طرفي افراد عادت هاي مختلفي براي خريد کردن دارند، عده اي راحت خرج مي کنند، خيلي ها فقط به خريد اجناس گران و تجملي عادت دارند و بسياري هم اصلا نمي توانند خريد کنند چون خرج کردن پول ناراحتشان مي کند. براي ورود به بحث بهتر است تحقيقي را که به تازگي در مجله ديسکاوري درج شده است، بخوانيد و از نکات موجود در آن استفاده کنيد.

خوب است بدانيد از نظر خريد کردن، انسان ها به ۳ دسته تقسيم مي شوند؛ گروه اول افرادي هستند که در مورد پولي که خرج مي کنند و چيزهايي که مي خرند، احساس رضايت دارند. طبق تحقيقات نيمي از افراد در اين دسته جاي مي گيرند. گروه دوم افرادي هستند که عاشق خريدهاي تجملي و گران هستند و معمولا بيش از آن چه بايد، خريد مي کنند و در بيشتر مواقع هم بعد از خريد خود را سرزنش مي کنند. در گروه سوم افرادي قرار دارند که برخلاف دسته دوم، علاقه اي به پول خرج کردن ندارند. حتي وقتي مي توانند جنس باکيفيت بخرند، جنس ارزان تر مي خرند، معمولا بعد از خريد خود را سرزنش مي کنند و از خريدي که انجام مي دهند، ناراضي هستند. استاد بازاريابي دانشکده بازرگاني دانشگاه ميشيگان به همراه همکارانش تلاش کرد با مطالعه رابطه بين عادت هاي خريد و هيجان ها، سطح شادماني و رضايتمندي از زندگي را بالا ببرد. اين محققان اين ۳ گروه افراد را به ترتيب با عناوين خريداران بدون تعارض، افراد ولخرج و افراد خسيس طبقه بندي کردند. به گفته آن ها نسبت افراد خسيس به افراد ولخرج ۳ به ۲ است و تقريبا همه افراد خودشان خوب مي توانند بگويند جزو کدام دسته هستند.نتايج مطالعات آن ها نشان مي دهد که وقتي افراد خسيس پول خرج مي کنند، واقعا قسمتي از مغزشان که مسئول احساسات منفي است، به کار مي افتد. در واقع درد پول خرج کردن، يک تجربه فيزيولوژيکي براي آن هاست. در مقابل افراد ولخرج از خريد خوشحال مي شوند اما وقتي صورت حساب را مي پردازند، به اندازه افراد خسيس ناراحت مي شوند. در واقع افراد خسيس و ولخرج به يک اندازه از شادي محروم هستند.

دکتر اکرم پرند روان شناس باليني درباره ويژگي هاي افراد خسيس و ولخرج به خراسان مي گويد: اين مفاهيم نسبي است و ممکن است از فردي تا فرد ديگر تعريف متفاوتي داشته باشد اما در مجموع اگر بخواهيم از نظر روان شناختي اين موضوعات را بررسي کنيم، بايد گفت سال هاست درباره خصوصيات مثبت و منفي آدم هاي خسيس و ولخرج تحقيق و مطالعه انجام شده و نظريه هاي متفاوتي نيز ارائه شده است. يکي از روان شناسان معتقد است که اگر فردي در فاصله سن ۲ تا 3.5 سالگي دچار کمبود عاطفي باشد يا تحت حمايت والدين قرار نداشته باشد و يا رابطه خوبي بين والدين و کودک وجود نداشته باشد، ممکن است دچار خساست يا ولخرجي در دوران بزرگسالي شود. همچنين گفته مي شود اگر شکل گيري اعتماد در دوران کودکي به تاخير بيفتد اين امر در بروز خصيصه خساست يا ولخرجي نقش دارد. اين کمبود اعتماد به نفس مرحله به مرحله شخصيت فرد را بسته به شرايط خانوادگي و اجتماعي تحت تاثير قرار مي دهد و فرد در دوران بزرگسالي به انواعي از اختلالات دچار مي شود، روان شناسان مي گويند، اگر حس اعتماد و حمايت رواني از کودک توسط والدين به موقع به کودک القا نشود، حس ناامني و اضطراب در کودک ريشه مي دواند و فرد ممکن است به يکي از ۲ خصلت خريد بيش از حد براي رفع اضطراب و يا خساست شديد ناشي از حس ناامني در درون خود در دوران بزرگسالي گرايش پيدا کند.

از طرفي يادگيري مشاهده اي نيز نقش بسيار مهمي دارد و فرد ممکن است بر اثر يادگيري مشاهده اي الگوبرداري کند. به عنوان مثال مادري که به نحو قابل ملاحظه اي به خريد افراطي علاقه مند است يا خساست شديد دارد، فرزندان خود را ناخواسته به يکي از اين دوقطب هدايت مي کند. به همين دليل است که گاه يک مادر خسيس يک فرزند ولخرج تربيت مي کند يا برعکس يک مادر ولخرج شاهد خساست فرزند خود در دوران بزرگسالي است.

دکتر پرند درباره مفهوم خريد منطقي و دوسوي طيف خرج کردن که افراد ولخرج و خسيس آن را در اختيار دارند، مي گويد: بسيار مهم است که تعريف منطقي از اين دو ويژگي داشته باشيم و خريد منطقي را در هر ۲ سوي طيف مدنظر قرار دهيم. خريد منطقي يعني خريدي که براساس نياز واقعي فرد و به موقع انجام شود. بعضي اوقات به برخي افراد برچسب خساست زده مي شود، در صورتي که واقعا اين ويژگي را ندارند و بنا به موقعيت کاري، شغلي، خانوادگي و اجتماعي شان اين طور به نظر مي رسند. گاه فردي به علت احساس ناامني تمايل به جمع کردن پول پيدا مي کند و پس از گذشتن از بحران و بي ثباتي اقتصادي، به خريد منطقي رومي آورد، اما اگر کسي دچار افراط و تفريط هميشگي است، بايد به دوران کودکي وي برگشت و ديد که چه ويژگي هايي در دوران کودکي وجود داشته که او را به يک سوي اين طيف سوق داده است.بنابراين توصيه ما به والدين اين است که علاوه بر اين که خودشان الگوي مناسبي باشند و منطقي خريد کنند، مديريت پول و خرج کردن را از همان دوران به او آموزش دهند. بايد کودک را با مفهوم پول آشنا کرد، موقعيت خريد را براي او ايجاد کنند، پس انداز کردن را به او ياد دهند و سعي کنند مديريت پول را به کودک بياموزند. کودک بايد بداند که خريد به هنگام نياز انجام مي شود و الگوي مصرف صحيح را بشناسد. بسياري از افراد براي کاهش اضطراب خود خريد مي کنند. براي خريد منطقي بهتر است هرکس نيازهاي واقعي اش را براي خودش تعريف کند. اين که بنا به شرايط اجتماعي و اقتصادي اش چه نيازهايي دارد و لازم است چقدر خريد کند. ممکن است فردي به دليل موقعيت شغلي اش مجبور باشد چند دست لباس با هم بخرد و ممکن است فردي ماه ها نياز به خريد لباس نداشته باشد. بنابراين اين نياز را خود فرد تعيين مي کند و لازم است افراد تمايل خود به خريد کردن يا خريد نکردن را آگاهانه کنترل کنند.