-
سه شنبه ۳ اسفند ۱۳۸۹
-
دين اسلام براي خانواده، اهميت محوري قائل است. زنان و مردان هر يک در سيستم اجتماعي، ديني و
تربيتي خانواده نقشي کليدي بر عهده دارند و در اين ميان، نقش مهم زن مسلمان در خانواده، تدبير امور داخلي خانواده و نظارت مسئولانه به منظور ايجاد کانوني پر از مهر و عطوفت است.
در بيان جايگاه زن از منظر اسلام، از حضرت علي (ع) به نقل از پيامبر روايت شده است که احترام بانوان را پاس نميدارد مگر کسي که بزرگوارتر و کريم است و به ايشان اهانت نمي نمايد، مگر کسي که پست و فرومايه است (نهج البلاغه علايي رحماني به نقل از کتاب زن از ديدگاه نهج البلاغه).
حضرت علي (ع) در حکمت 474 نهج البلاغه مي فرمايد: پاداش مجاهد شهيد در راه خدا بزرگتر از پاداش پاکدامن نيست که قدرت بر گناه دارد و آلوده نميشود. همانا انسان پاکدامن، فرشتهاي از فرشتههاي خداوند است.
از آن حضرت همچنين روايت شده است: مردي که همسرش را بيازارد، نماز و هيچ کار خيري از او نزد خداوند پذيرفته نيست و نخستين کسي است که وارد آتش مي شود (وسايل / ابواب احکام الاولاديات 7 خ 1).
امام خميني (ره) در خصوص حجاب و عفاف براي زن فرموده است که زن مظهر جمال و زيبايي و عفاف است و مرد، مظهر شيفتگي و مجذوب شدن، از آن جهت فرهنگ غني و ارزشمند اسلام، پوشش و حجاب را براي بانوان لازم دانسته است.
رهبر معظم انقلاب، حضرت آيت الله خامنه اي در رابطه با اهميت جايگاه زنان و نقش موثر آنها در دوران انقلاب اسلامي تاکيد کردهاند: اگر حضور عظيم و پيشرو زنان در راهپيمايي ها و مبارزات زنان انقلاب نبود، اگر مادران و همسران شهيدان در مقابل شوق فرزندان و همسران خود براي جهاد و شهادت در راه خدا ايمان و صبر و استقامت نشان نميدادند و اگر زنان در عرصههاي اجتماعي – سياسي 20 سال اخير از جمله در انتخابات شرکت نميکردند، بي ترديد انقلاب به ثمر نمي رسيد.
مقام معظم رهبري، تربيت اسلامي و انقلابي زن مسلمان را مايه افتخار و مباهات جمهوري اسلامي ايران دانستهاند.
قرآن کريم، روايات شريفه، سيره اهل بيت، براهين عقلي و فطرت انسان به عنوان مباني حجاب در اسلام مطرح است. واژه حجاب، 5 بار در قرآت کريم ذکر شده و بيش از ده آيه در اين خصوص در مصحف شريف آمده است.
عفاف، حالت دروني و نفساني است که غرايز را تعديل و تحت کنترل خود در ميآورد. بر اين اساس ميتوان از حجاب به عنوان يکي از مهمترين ابعاد حفظ عفاف ياد کرد. در فرهنگ عفاف از زن انتظار ميرود به عنوان يک انسان، ارزش وجودي خويش را شناخته و خود را ملعبه دست نامحرمان نسازد.
حجاب، مهمترين و در عين حال، پر دامنه ترين مبحث عفاف است، زيرا در کاهش و پيشگيري از بسياري مفاسد اجتماعي موثر است.
حضرت علي (ع)، پوشش را مهمترين عامل تعديل حسن زيبايي دوستي و خود نمايي دانسته و ميفرمايند: البته تنها با پوشش زنان در قالب چادر نميتوان ادعاي عفاف کرد، زيرا ممکن است اين نيز حجابي باشد براي بي عفتي. به عبارت ديگر، بيش از آن که تن زن مرد را به سوي خود دعوت کند، کردار و گفتار وي تحريک کننده است.
بسياري از دانشمندان، علما، فقها و روشنفکران به حجاب فيزيکي بدن اهميت دادهاند، زيرا اين بخش از حجاب به عنوان محسوس ترين و ملموس ترين بُعد آن مطرح است. در سوره هاي نور و احزاب، از اين مبحث تحت عنوان خمار و جلباب ياد و بر آن تاکيد ويژه شده است. خمار لباسي است که زن سر خود را با آن ميپو شاند و به معناي ستر و پوشش است. آنچه ميتواند به اين فرمان الهي جامعه عمل بپوشاند، مقنعه و يا روسري بلندي است که علاوه برپوشش کامل سر، بر روي گردن و سينه افتد. شهيد مطهري معتقد است در لغت عرب اين معنا را ميسازد چيزي را برروي چيز ديگر قرار دهند، به طوري که مانع و حاجبي براي او شمرده شود. بر اساس آيه شريفه و تفسير ابن عباس، اين پوشش سر هر چه که هست اعم از شال، روسري، مقنعه بايد مو، سينه و دور گردن و زير گلوي زن را بپوشاند.
در زمان جاهليت و صدر اسلام، زنان عرب غيرمسلمان لباسهاي بلند و گشاد ميپوشيدند برسر و ياشانه خود عبا ميانداختند و پوششي کوتاهتر از جلباب روي سر شان ميبستند. شهيد مطهري به نقل از تفاسير معتبر از جمله تفسير کشاف بيان ميکند که زنان عرب معمولا پيراهن هايي ميپوشيدند که گريبانهايشان باز بود، دور گردن و سينه را نميپوشاند و روسريهايي که روي سر خود ميانداختند، از پشت سر ميآويختند قهرا گوشها، بناگوشها و گوشوارهها و جلوي سينه و گردن نمايان ميشد. در آيه 30 سوره نور به زنان مسلمان دستور داده ميشود بايد قسمت آويخته همان روسريها از دو طرف روي سينه و گريبان خود بيافکنند تا قسمتهاي ياد شده پوشيده گردد.
در خصوص نوع ديگر پوشش، جلباب، در سوره احزاب آمده است: اي پيامبر به زنان و دخترانت و زنان مومن بگو جلبابهاي خود را به هم نزديک سازند تا با اين پوشش بهتر شناخته شوند و از تعرض هوسرانان آزار نبينند و خداوند بخشنده و مهربان است.
در تفسير الميزان (جلد 16، صفحه 361) آمده است: جلابيت جمع جلباب است و آن لباسي است که زن آن را در برميکند و همه بدن خود را ميپوشاند يا مقنعهاي است که سر و صورت خود را با آن ميپوشاند. در جلباب، ردايي است که سراسر بدن از بالا تا پايين را مي پوشاند.
در خصوص پوشش زنان در صدر اسلام که در فوق بدان پرداخته شد، ذکر چند نکته ضروري است. تاخير نزول آيات مورد نظر در سوره احزاب پس از آيات خمار در سوره نور با توجه به تدريجي بودن احکام، اين نظر محتمل است که آيه خمار دستور نخستين و آيه جلباب دستور نهايي آن و حجاب برگزيده و برتر مورد نظر اسلام، جلباب است. عموميت آيه جلباب بر همه زنان مومن و زنان و دختران پيامبر (ص) به عنوان يک حکم نهايي و استثناء ناپذير مدنظر است.
علاوه بر اين، دستور بر نحوه پوشش جلباب با عنوان "يدنين عليهن من جلابيبهن" با چيزي مانند عبا و چادر سازگارتر است تا لباس و روسري، زيرا شکل لباس سراسري به گونهاي است که بايد اطراف آن را به يکديگر نزديک کرد و بر روي هم قرار دارد. اثر اجتماعي پوشش جلباب در اين آيه شريفه ذکر شده است، در حالي که اين اثر براي پوشش خمار است. جلباب نزديک ترين چيزي است که به وسيله آن ايمان و عفاف سنجيده ميشود.
در سوره مبارکه نور آيه شريفه 31 دو نهي وجود دارد، نهي مورد نظر در اين مبحث (ولا يبدين زينتهن ) زنان نبايد زينت خود را آشکار سازند و بلافاصله بعد از آن عبارت "الّا ما ظهر منها" آمده است، زينت هايي که آشکار هستند مشمول اين نهي نميباشند. کلمه زينت در زبان عربي عام تر ازواژه نور در زبان فارسي است، زيرا زيور به زينتهايي گفته ميشود که از بدن جدا ميشود مانند طلاجات و جواهرات، در حالي که کلمه زينت هم به اين دسته گفته ميشود و هم به آرايشهايي که به بدن متصل است مانند سرمه و خضاب. بر اساس اين آيه، زنان نبايد آرايش و زيور خود را آشکار سازند. بر اين اساس، زينت زن بردو نوع است؛ آن دسته که آشکارند و آن دسته که مخفي هستند، مگر آن که زن به قصد و عمد بخواهد آن را آشکار کند. حال سوال اين است زينت پنهان به کدام يک اطلاق مي شود؟ شهيد مطهري معتقد است پوشاندن چهره و دستها تا مچ واجب نيست، حتي آشکار بودن آرايش عادي و معمولي که در اين قسمتها وجود دارند، مانند سرمه و حنا که معمولا زن از آن خالي نيست و پاک کردن آنها يک عمل فوق العاده به شمار ميرود، مانعي ندارد.
حجاب در نگاه
بعد ديگر حجاب از ديدگاه قرآن و روايات در نگاه است. دستور صريح قران کريم بر اين بعد از حجاب دلالت دارد که حجاب هم براي زن و هم براي مرد است، چنان که خداوند در سوره مبارکه نور به مردان و زنان به طور جداگانه امر ميکند که چشمهاي خود را فرو افکنند. اصطلاح «غّض بصر» در لغت به معناي فرو افکندن چشم ميباشد و نه فرو بستن آن. غّض به تنهايي به معناي کاستن، تخفيف و نگهداري است که هم بر صدا استفاده مي شود و هم براي چشم.
شهيد مطهري با تامل در لغت عرب ميفرمايد غّض بصر با غمض عين متفاوت است. غمض به معناي فرو بستن است که با کلمه عين همراه ميشود نه کلمه بصر. وي با مبناي فلسفي خود، نگاه را به دو دسته استقلالي و آلي تقسيم ميکند. نگاه آلي يعني نگاهي که به عنوان هدف مطرح نيست، بلکه مقدمه و وسيله سخن گفتن است. بر اين اساس، امر الهي به زنان و مردان مومن در خصوص پرهيز از نگاه استقلالي است، پرهيز از نگاهي که هدفش صرفا تماشا کردن و لذت بصري است. حضرت رسول(ص) در زمينه نگاه و حرمت آن ميفرمايد: از نگاه بعد از نگاه بپرهيز، زيرا نگاه اول از آن تو است، اما نگاه دوم به زيان تو است و عمدي ميباشد و نگاه سوم ويرانگر است.
حجاب در گفتار
تبيين روشن وحي در باب نحوه سخن گفتن زنان مومن با مردان، يکي از مهمترين ابعاد حجاب است. حجاب در گفتار در آيات شريفه قرآن، موکدا در مورد نحوه گفتار زنان به نامحرم است (سوره احزاب آيه 32). در اين سوره خطاب به زنان مومن تصريح شده است: با خضوع در گفتار سخن نگوييد که بيمار دل طمع ورزد، بلکه شايسته و متعارف سخن گوييد. شارع مقدس با نهي زنان از خضوع در گفتار با نامحرم، آنان را به حصار امن تقوا دعوت نموده است تا خود و جامعه را از مصايب بي تقوايي و بي پروايي ايمن نگه دارند. نوع سخن گفتن زن از بي حجابي و بد حجابي فيزيکي اغوا کننده تر است.
حجاب در رفتار
منظور حجاب در رفتار، اعمال و افعالي است که به واسطه اعضا و جوارح پديد ميآيد. آنچه به حجاب در رفتار تعلق ميگيرد، مجموع چند امر و نهي الهي اس که ذيلا بدان پرداخته ميشود.
1- آشکار ساختن زينتهاي پنهان
خداوند در سوره مبارکه نور ميفرمايد: به زنان و مردان مومن بگو آنگونه بر زمين پاي نزنند که خلخال و زينت پنهان پاهايشان معلوم شود. نهي مذکور در آيه شريفه مرتبط با بحث زينت زن در حجاب فيزيکي است و از بد جلوه در آوردن و اظهار زينتهاي پنهان زنان سخن ميگويد.
2- استعمال عطر
از اعمالي که به شدت از آن نهي شده اين است که زن به هنگام خروج از خانه خود را معطر سازد، به طوري که بوي عطر وي به مشام نامحرم برسد. پيامبر اسلام (ص) ميفرمايد: هر زني که به خود عطر بزند و از خانه خارج شود، تا وقتي که به خانهاش برگردد لعنت و نفرين ميشود. آنچه مسلم است اين که عطر زدن براي خانمها نه تنها اشکالي ندارد، بلکه استحباب نيز دارد به خصوص که براي همسر باشد. آنچه از آن نهي شده، اين است که زن موقع بيرون رفتن از منزل و يا موقعي که با نامحرم در تماس است، طوري عطر بزند که بوي آن به مشام نا محرم برسد و ايجاد مفسده کند.
3- آرام گرفتن در خانه و پرهيز از تبرج جاهلي
در آيه 33 سوره احزاب به زنان پيامبر (ص) علاوه برتقوا امر ميشود که در خانه خود آرام و قرار گيرند و همچون جاهليت نخستين در ميان جمعيت ظاهر نشوند.
اصل معناي تبرج به معناي ظهور است و از آن جهت به آن برج گويند که ظاهر و هويدا است. نکته حايز اهميت در اين آيه، پرهيز از آميزش و مراوده با مردان بيگانه اختصاص به زنان پيامبر (ص) ندارد، بلکه شامل عموم زنان است. البته مقصود زنداني کردن زن در خانه نيست، زيرا تاريخ اسلام به صراحت گواه است که رسول خدا (ص) زنان خود را با خود به سفر ميبرد و آنان را از بيرون شدن از خانه منع نميفرمود. مقصود از اين دستور آن است که زن به منظور خود نمايي از خانه بيرون نشود.
حجاب در قلب
خداوند متعال در برتري تقواي دل در امر حجاب، در سوره احزاب آيه 53 ميفرمايد: هنگامي که از همسران پيامبر (ص) چيزي خواستيد، از پشت حجاب و پرده از ايشان بخواهيد که اين کارتان براي دلهاي شما و دلهاي ايشان پاکيزه تر است.
براي آن کس حريم الهي را در حيطه تعامل با افراد نامحرم به درستي رعايت نموده و حيطه حجاب و پوشش را حفظ کند، لازم است بعد قلبي حجاب را جدي تلقي نمايد و در اين زمينه، تسامح و تساهل روا ندارد که دروازه دل، چشم است و دل کتاب چشم است. يکي از راحت ترين و مهمترين را هها براي حفظ دل، حفظ نگاه از نامحرم است.
نتيجه گيري
از سال 1382 و با توجه به وظيفه هر يک از نهادها و سازمانها، بخشي از مسئوليت گسترش عفاف و حجاب و مبارزه با بد حجابي بر عهده آنان نهاده شد تا فرهنگسازي مناسب در اين خصوص انجام شود.
بر اين اساس، رسانه ملي موظف به تبيين نقش حجاب و عفاف در افزايش سلامت جامعه است. اين سازمان همچنين موظف است اهتمام ويژهاي درباره معرفي و ترويج فرهنگ عفاف به منظور نهادينه سازي و جذاب کردن آن داشته باشد. اين در حالي است که فرهنگسازي در زمينه اصلاح پوشش نامناسب و ارائه راهکارهاي موثر و فوري از طريق توليد برنامههاي کارشناسي گفتمان، توليد فيلم، تيزر و همچنين تبيين و آموزش احکام شرعي حجاب و عفاف، رعايت حريم عفاف در خانه و اجتماع و آموزش معيارهاي رفتار صحيح زن و مرد جهت برقراري روابط متعادل اجتماعي شده است.
به موجب تصويب و ابلاغ طرح جامع حجاب و عفاف در سال 1384، وزارت علوم موظف به تدوين برنامه طرح جامع فرهنگ عفاف و حجاب با توجه به ضرورت الگو سازي، بهينه سازي و به روز کردن الگوها و با در نظر گرفتن تنوع فرهنگي موجود در کشور در محيطهاي دانشگاهي توسط پژوهشگاه مطالعات فرهنگي و اجتماعي اين وزارتخانه است.
از سوي ديگر، وزارت آموزش و پرورش نيز موظف به تعيين رنگهاي پوشش دانش آموزان با محوريت عفاف و حجاب است. به موجب اين طرح، انجام تحقيقات لازم درباره بسط عفاف در مدارس به منظور اجراي برنامههاي فرهنگي – تربيتي و پژوهشي در آن و همچنين گنجاندن موضوع عفاف و حجاب از ديدگاه آيات و روايات همراه با تبيين ضرورت و فلسفه آن براي دانش آموزان در کتب درسي همه مقاطع تحصيلي بر دوش اين وزارتخانه نهاده شده است.
وزارت اقتصاد و دارايي موظف به جلوگيري از ورود و توليد محصولات مروج ضد عفاف و تدوين قانون ممنوعيت ورود توليد و عرضه مجسمهها، عروسکها، مانکنها و تابلوهاي مروج ضد عفاف نظير نقاشي، فرش و روزنامه شده است.
تربيت بدني در اين خصوص موظف به کنترل سالنهاي ورزشي از نظر رعايت حجاب است. ديگر وظيفه اين سازمان، ايجاد شرايط مناسب به منظور گسترش و بهينه سازي فرهنگ عفاف در مراکز آموزشي و سالنهاي ورزشي جهت رعايت حريم عفاف و حجاب در اين اماکن است.
در راستاي فرهنگسازي براي رعايت حجاب و عفاف و وظايف محوله به سازمانها و نهادهاي دولتي، وزارت ارشاد موظف به اجراي قانون منع استفاده ابزاري از تصاوير زنان در مطبوعات است. اين وزارتخانه موظف است هماهنگي و نظارت بر رسانههاي ارتباط جمعي مانند روزنامهها، مجلات، محصولات سمعي و بصري، نمايشها و... را براي ترويج فرهنگ حجاب و عفاف و رعايت آ ن به عمل آورد. همچنين جلوگيري از انتشار و تبليغ کالاهاي فرهنگي که با فرهنگ عفاف و حجاب مغايرت داشته باشد مانند کتاب، فيلم، نشريات، تئاتر و .... و در کنار آن حمايت مادي و معنوي از آثار فرهنگي هنري همانند تسريع در صدور مجوز، ارائه يارانه و تشويق توليد کنندگان آثار فرهنگي و هنرمنداني که راهکارهاي تازه و جذابي در راستاي توسعه فرهنگ عفاف ارائه ميکنند از وظايف اين وزارتخانه است.
شهرداري نيز مانند ساير ارگانها موظف به اجراي برخي اقدامات مانند ايجاد مراکز مشاوره محلي جهت اطلاع رساني به خانوادهها و جوانان ميباشد و به منظور بسط و گسترش فرهنگ عفاف در پارکها، ميادين خودروهاي عمومي شهري، سالنهاي سينما و تابلوهاي معابر عمومي و ورزشي با استفاده از ابزارهاي فرهنگي مناسب را سر لوحه کار خود قرار دهد.
همچنين وزارت کشور موظف به تهيه شناسنامه اجتماعي مناطق مختلف کشور در ابعاد فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي با توجه به تنوع فرهنگي و اعتقادات ديني مردم هر منطقه و برنامه ريزي جهت تقويت فرهنگ عفاف مناسب با آداب رسوم آنها است. نظارت بر عملکرد و ارتباطات اقليتهاي ديني از نظر فرهنگ و پوشش آنان، جلوگيري از پوششهاي نامناسب در اجتماع و تذکر دادن درباره رعايت قوانين مربوط به حجاب درباره آنان در کنار تهيه و تدوين قوانين و پي گيري مصوبات در باره پشتيباني حقوق از سازمانهاي مربوط نظير قوه قضائيه و نيروي انتظامي به تناسب اعلام نياز اين گونه ارگانها در زمينه برخورد با معضلات و ناهنجاريهاي اخلاقي از ديگر وظايف اين وزارتخانه ميباشد.
بر اين اساس، قوه قضائيه موظف به برخورد با بدحجابان در سراسر کشور است. تدوين قوانين لازم و کارآمد درباره پيشگيري از بروز گسترش فساد و ابتذال در جامعه بر عهده اين قوه به عنوان يکي از نهادهاي دخيل در گسترش فرهنگ حجاب و عفاف گذاشته شده است.
مجلس به عنوان يکي از قواي سه گانه در کشور نيز موظف به حاکميت نگاه فرهنگي در تصويب قوانين است. تهيه و تصويب طرحهاي آسان سازي ازدواج و تامين منابع مورد نياز اقتصادي، فرهنگي و .... براي زوجهاي جوان و اصلاح قوانين مجازا ت مجرمان و باندهاي اصلي گسترش فساد و فرهنگ ضد حجاب و ابتذال از وظايف اين نهاد قانون گذار است. نمايندگان در خانه ملت همچنين موظف به تشکيل جلسات کارشناسي و با استفاده از نظر کارشناسي دستگاههاي ذيربط نسبت به تهيه طرحهاي قانوني در راستاي گسترش فرهنگ عفاف و حجاب ميباشند.
ستاد احياي امر به معروف موظف به تشويق مردم به حفظ عفاف است. اين ستاد موظف به تلاش براي احياي فريضه امر به معروف و نهي از منکر به عنوان وظيفهاي شرعي، عمومي در همه مسائل جامعه به ويژه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و همکاري نهادهاي مرتبط است. اين سازمان همچنين در کنار برگزاري همايشها و مسابقات فرهنگي گسترده در سراسر کشور و به منظور نهادينه کردن حجاب و پوششي با همکاري مادي و معنوي مردم و دولت و سازمانهاي مربوط موظف به تهيه برنامههاي تبليغي و فرهنگي به منظور ترغيب انگيزه دروني آحاد جامعه، بروز حساسيت در قبال مظاهر مخل حريم عفاف در جامعه اسلامي و هماهنگي با دستگاههاي ذيربط براي اجراي طرحها و برنامههاي فوق است.
سازمان تبليغات اسلامي نيز مانند ساير سازمانهاي دولتي و غير دولتي موظف به انجام فعاليتهايي جهت گسترش فرهنگ عفاف و حجاب مانند تقويت نظام تبليغ ديني در دو عرصه سنتي و مدرن در تعميق فرهنگ عفاف و حجاب است. اين سازمان بايد آسيب شناسي و مطالعه توسعه فرهنگ عفاف و حجاب در نظام تبليغي ديني، ايجاد نوآوري در اين زمينه و تبيين و تبليغ جاذبهها و دافعههاي برخي مسائل درباره نحوه پوشش و حجاب و گسترش حيا و عفت در خانوادهها را نيز در دستور کاري خود قرار داده و با بهره گيري از توانمنديهاي رسانهاي و نيروي انساني مبلغ با هدف فرهنگ سازي مثبت در زمينه توسعه فرهنگ عفاف و حجاب و توليد محصولات فرهنگي، هنري، سينمايي، نمايشي، تجسمي، کتاب، رمان و. ... براي کودکان و بزرگسالان در زمينه بسط فرهنگ عفاف و حجاب بکوشد.
نيروي انتظامي در اين راستا بايد به برخورد قانوني و محترمانه با بدحجابان اهتمام ورزد. يکي از وظايف دستگاه نيروي انتظامي، اعلام حدود و ضوابط قانوني عفاف و ملاکهاي بدحجابي در جامعه به منظور تشخيص مصاديق آن از سوي مردم بوده است.
نيکسا سلطاني، کارشناس فقه و حقوق
منبع : خبر گزاری موج
