بوستان حجاب

اگر صاحب كودكي هستيد كه همه نوع موادغذايي را دوست ندارد و به اصطلاح خيلي بهانه‌گير است و هر چيزي را نمي‌خورد، ممكن است نگران باشيد كه آيا موادغذايي مورد نياز به بدن او مي‌رسد يا خير، اما احتمالا اگر دكتر در مورد اين‌كه رشد فرزندتان نسبت به سنش معمولي و طبيعي نيست، حرفي نزده باشد، شما هم نگراني خاصي نداريد. به هر حال توجه به تغذيه اين گونه كودكان و مطمئن بودن از اين‌كه كالري‌ها و موادغذايي مورد نياز بدن كودك به او مي‌رسد، موضوعي اساسي و يكي از دغدغه‌هاي اصلي والدين بويژه مادران است.

سوءتغذيه چيست؟

همه انسان‌ها گاهي دچار گرسنگي مي‌شوند. گرسنگي يكي از نشانه‌هاي طبيعي بدن است كه نيازمندي فرد به غذا را به او گوشزد مي‌كند. وقتي ما غذاي كافي مصرف كرده و نياز بدنمان را تامين مي‌كنيم، گرسنگي تا زماني كه دوباره شكممان خالي شود، از بين مي‌رود.
سوءتغذيه شبيه گرسنگي نيست، اگرچه هر دو اغلب با هم مي‌آيند. افرادي كه دچار سوءتغذيه هستند در واقع از كمبود موادغذايي مورد نياز براي سلامت و رشد بدن، رنج مي‌برند. يك فرد مي‌تواند براي مدتي كوتاه يا طولاني دچار سوءتغذيه باشد و ميزان اين عارضه مي‌تواند متوسط يا شديد باشد. احتمال بيماري افرادي كه با اين مشكل روبه‌رو هستند، بيشتر است و سوءتغذيه در موارد بسيار حاد حتي مي‌تواند باعث مرگ فرد شود.
براساس گزارش‌هاي اعلام شده در سطح جهان حدود يك ميليارد نفر غذاي كافي براي خوردن ندارند و ظرف هر 6 ثانيه يك كودك بر اثر سوءتغذيه جان مي‌دهد.
گرسنگي طولاني‌مدت و سوءتغذيه مي‌تواند موجب مشكلات عمده در سلامت شود. افرادي كه با اين مشكل مواجهند، عموما وزني كمتر از مقدار معمول دارند و رشد كمتر و قد كوتاه‌تري خواهند داشت. در سطح جهان، حدود 27 درصد كودكان كمتر از 5 سال دچار وزن پايين‌تر از طبيعي هستند.

چه عواملي موجب سوءتغذيه مي‌شود؟

كودكاني كه غذاي كافي مصرف نمي‌كنند اغلب دچار گرسنگي مي‌شوند و همين گرسنگي آنها را به سمت سوءتغذيه سوق مي‌دهد، اما هميشه كمبود موادغذايي موجب سوءتغذيه نمي‌شود. بسياري از كودكان با وجود در دسترس بودن موادغذايي مفيد، دچار اين عارضه مي‌شوند، چرا كه موادغذايي مناسب، ويتامين‌ها و مواد معدني مورد نياز بدن را مصرف نمي‌كنند و به جاي آن از موادي با ارزش غذايي پايين استفاده مي‌كنند.
برخي بيماري‌ها و شرايط، مانع از تغذيه صحيح كودك مي‌شود. مثلا افرادي كه نوعي بيماري به نام سلياك (Celiac) دارند يا دچار مشكلات پانكراس يا مشكلاتي ديگر هستند، معمولا دچار سوءتغذيه مي‌شوند. كودكاني كه در هضم شير و لبنيات، دچار اختلال هستند و توان تحمل لاكتوز را ندارند نيز به دليل عدم استفاده از لبنيات، احتمال ابتلا به سوءتغذيه را دارند، چرا كه 75 درصد از كلسيم مورد نياز بدن، توسط لبنيات برطرف مي‌شود.
كودكاني كه مقدار كافي از يك نوع ماده غذايي را مصرف نمي‌كنند، دچار كمبود آن ماده شده و در حقيقت سوءتغذيه مي‌گيرند. يكي از شايع‌ترين موارد، فقر آهن است كه بسياري از افراد با آن مواجهند. آهن در گوشت قرمز، تخم‌مرغ، نان و غلات يافت مي‌شود و بسياري از كودكان به دليل عدم تمايل به خوردن اين گونه موادغذايي، دچار فقر آهن مي‌شوند.
معمولا در سطح دنيا، افراد فقير بيشتر در معرض سوءتغذيه قرار دارند. جنگ و بلاياي طبيعي همچون زلزله، قحطي يا سيل مي‌تواند موجب سوءتغذيه در افراد بويژه كودكان شود.
اما در جوامع معمولي، اغلب سوءتغذيه به دليل عادت غلط غذايي ايجاد مي‌شود. البته در اين ميان مكمل‌هايي وجود دارد كه با افزوده شدن به برخي موادغذايي، مي‌تواند نيازهاي بدن فرزندان شما را تامين كند.
سوءتغذيه همه گروه‌هاي سني را مي‌تواند تحت تاثير قرار دهد. نوزادان، كودكان، جوانان و بزرگسالان همگي ممكن است دچار سوءتغذيه شوند. در افراد كهنسال به دليل افزايش سن، بيماري و ديگر عواملي كه موجب كم‌اشتهايي مي‌شود، احتمال سوءتغذيه بيشتر است.
كودكان و نوجواناني كه داراي رژيم غذايي خاصي هستند (مثلا گياهخوارند) نياز به خوردن موادغذايي مختلف و مناسب براي تامين موادغذايي بدنشان دارند و بايد حتما از ميزان ويتامين ها و پروتئين‌هاي دريافت مورد نياز بدن اطمينان حاصل كنند.

نشانه‌ها و علائم سوءتغذيه:

سوءتغذيه مي‌تواند ذهن و جسم را تحت تاثير قرار دهد. فردي كه دچار سوءتغذيه زياد است، حتما مشكلات جسمي بيشتري دارد.

نشانه‌هاي سوءتغذيه بر اساس كمبود موادغذايي يك فرد، مي‌تواند شامل موارد زير باشد:

خستگي و كمبود انرژي
عدم تعادل
سيستم ايمني ضعيف در بدن (كه مي‌تواند موجب كاهش مقاومت بدن در مقابله با عفونت‌ها شود)
خشكي پوست
متورم شدن و خونريزي لثه‌ها
پوسيدگي دندان‌ها
ضعيف و آهسته شدن عكس‌العمل و مشكل تمركز و توجه
كاهش وزن
رشد ضعيف
ضعف عضلاني
تورم شكم
پوكي استخوان و شكنندگي آن
مشكل در يادگيري
اگر يك زن باردار سوءتغذيه داشته باشد، فرزندش در زمان تولد ممكن است دچار كمبود وزن شده و شانس كمتري براي زنده ماندن داشته باشد. كمبود ويتامين A كه ناشي از سوءتغذيه است، مي‌تواند دليل اصلي نابينايي باشد و كودكاني كه فقر ويتامين A دارند، احتمال ابتلا به بيماري و مرگ ناشي از عفونت‌ها مثل اسهال، بيشتر است. فقر يد نيز مي‌تواند موجب كندذهني و تاخير در رشد شود. فقر آهن هم موجب كاهش تحرك كودك و كاهش توانايي تمركز او مي‌شود. معمولا نوجواناني كه دچار سوءتغذيه هستند، در مدرسه دچار مشكلات يادگيري مي‌شوند.
با تمام اين تفاسير و اهميت مساله سوءتغذيه، بايد گفت كه خوشبختانه از بسياري از اثرات مخرب سوءتغذيه، خصوصا در مورد كودكاني كه دچار درجات ضعيفي از سوءتغذيه هستند، مي‌توان پيشگيري كرد.
اگر تصور مي‌كنيد كه فرزندتان موادغذايي مورد نياز بدنش را مصرف نمي‌كند، مي‌توانيد با پزشك مشورت كنيد. احتمالا پزشك آزمايش‌هاي خاصي روي فرزندتان انجام مي‌دهد و در مورد ميزان و نوع غذاهايي كه كودك استفاده مي‌كند، سوالاتي مي‌پرسد. او وزن و قد كودك را مي‌سنجد تا از طبيعي بودن آنها مطمئن شود. آزمايش خون و بررسي استخوان‌ها به وسيله گرفتن عكس (براي بررسي پوكي استخوان) نيز از ديگر مواردي است كه توسط پزشك انجام مي‌شود.
نوع درمان‌ نسبت به ميزان سوءتغذيه، متفاوت است. ممكن است تغييرات خاص در نوع و مقدار موادغذايي مصرفي كودك، نتيجه دلخواه را به ارمغان آورد. گاهي استفاده از مكمل‌ها مثل ويتامين و مواد معدني، كارساز است. به هر حال پزشك، با توجه به وضعيت كودك، درمان مناسب را آغاز خواهد كرد.
نكته مهم اين است كه والدين بويژه مادران، بايد نسبت به تغذيه فرزندان خود حساس بوده و ميزان مصرف غذاهاي ناسالم و فست‌فود را تا جاي ممكن كاهش دهند. با مشاهده هر گونه كاهش در سطح انرژي كودك يا كاهش رشد او تا قبل از اين‌كه خيلي دير شود سريعا با پزشك فرزندتان مشورت كنيد.
نكته آخر اين‌كه به تغذيه كودك در مدرسه توجه كنيد و تا حد امكان مانع از خريد موادغذايي غيرمفيد توسط كودك شويد. سعي كنيد خودتان خوراكي‌هاي مناسب را در منزل تهيه و در كيف فرزندتان قرار دهيد و از او بخواهيد كه از آنها استفاده كند. فرهنگ تغذيه صحيح را از كودكي به فرزندتان بياموزيد تا همواره سالم، شاداب و پرانرژي بماند!

الهه عيوض‌زاده
منبع: Kidshealth