-
یکشنبه ۶ دی ۱۳۹۴
-
هنوز در ايران ازدواجها به سبک سنتي انجام ميشود. اگر چه برخي از جوانان با انتخاب همسر آينده خود در
دانشگاه، محل کار يا حتي گاهي در خيابان و پارک! زحمت مادر و ساير زنان فاميل را کم کردهاند اما انتهاي اين وصلت با خواستگاري رسمي خانواده پسر از دختر در خانهها به سرانجام ميرسد. تجربه نشان داده است، در زندگي مشترک، پسنديده شدن و رضايت خانواده از عروس يا داماد انتخابي در استحکام بنيان خانواده و رفع مشکلات و کم کردن موانع بين دو طرف بسيار مؤثر است. به هر حال فارغ از اين مسائل در اين مجال ميخواهيم به بحثي که امروز برخي از آقايان براي انتخاب همسر آينده خود بر آن پافشاري دارند و آن نيز ديدن قسمتهاي مختلف بدن دختر است! بپردازيم که چرا برخي از پسرها به اين امر پافشاري دارند؟ نظر دخترها در اين زمينه چيست؟ عرف اجتماعي و شرع در اين خصوص چه تدبيري انديشيده و آيا مرد را مجاز به اين کار مي داند يا نه؟ نکته آخر اينکه آيا براي دختر نيز ميتوان چنين شرايطي را فراهم کرد که قبل از ازدواج بتواند مرد آينده خود را از نظر فيزيکي ديده و بپسندد؟
دانشگاه، محل کار يا حتي گاهي در خيابان و پارک! زحمت مادر و ساير زنان فاميل را کم کردهاند اما انتهاي اين وصلت با خواستگاري رسمي خانواده پسر از دختر در خانهها به سرانجام ميرسد. تجربه نشان داده است، در زندگي مشترک، پسنديده شدن و رضايت خانواده از عروس يا داماد انتخابي در استحکام بنيان خانواده و رفع مشکلات و کم کردن موانع بين دو طرف بسيار مؤثر است. به هر حال فارغ از اين مسائل در اين مجال ميخواهيم به بحثي که امروز برخي از آقايان براي انتخاب همسر آينده خود بر آن پافشاري دارند و آن نيز ديدن قسمتهاي مختلف بدن دختر است! بپردازيم که چرا برخي از پسرها به اين امر پافشاري دارند؟ نظر دخترها در اين زمينه چيست؟ عرف اجتماعي و شرع در اين خصوص چه تدبيري انديشيده و آيا مرد را مجاز به اين کار مي داند يا نه؟ نکته آخر اينکه آيا براي دختر نيز ميتوان چنين شرايطي را فراهم کرد که قبل از ازدواج بتواند مرد آينده خود را از نظر فيزيکي ديده و بپسندد؟د . ميرآبي، جوان 22 سالهاي است که ميگويد: برايم مهم است که بدانم اندام همسرم مطابق آنچه من دوست دارم هست يا نه؟ به نظر من اينکه غير رسمي او را ببينم بهتر از اين است که بعد از محرميت با به سر زبان افتادن، کارمان به جدايي بکشد! او معتقد است که اندام و زيبايي همسر آينده 80 - 70 درصد برايش مهم است.
فائقه اسداللهي، دانشجوي 25 سالهاي است که در خصوص انواع خواستگارها و توقعاتشان ميگويد: چندي پيش خواستگاري داشتم که بعد از گذراندن دوره آشنايي به من گفت: تير آخر را بايد در لواسان به هدف بزنيم! يکي دو شب را با هم هستيم، اگر ديديم که از همه نظر مناسب هم هستيم بسم الله. در غير اين صورت هر کسي به امان خدا. وي ادامه مي دهد: با تمام ابراز علاقهها و برنامه ريزيهايي
که براي زندگي مشترک کرده بوديم با مخالفت من همه چيز را ترک کرد و رفت.
يکي ديگر از دختران در پاسخ به اين سئوال که شما در برابر اين خواسته تا به حال قرار گرفته ايد؟ گفت: بله اين درخواست بيشتر به يک کلاهبرداري ناموسي و اخلاقي ميماند تا يک نوع انتخاب. اکثر کساني که به راستي قصد ازدواج نداشته و فقط مي خواهند سوء استفاده کنند ابتدا دختر را به خود علاقه مند کرده، وعده و وعيد ميدهند و بعد از او تقاضاي خارج از عرف و شرع دارند.
به هر حال متأسفانه هستند دختراني که به خاطر عشق و علاقه خواستگاري که ماهها يا حتي سالها با او سرود عشق و عاشقي خوانده است تن به چنين درخواستهايي ميدهند، اجابت خواستهاي که هيچ نتيجهاي جز شکست نخواهد داشت. چيزي که عجيب
مي نمايد، گستاخي برخي از مُعرفهاي امر ازدواج در برآورده کردن اين خواسته مردان است و اکثرا پاي گوشي تلفن به جاي پرسيدن سئوالات و مسائل عرفي به سئوال کردن در خصوص سايز اندامهاي مختلف دختر مي پردازند! که اين امري نه تنها ناپسند،بلکه خارج از اخلاقيات و شئون دختر است. خواستگاري در عرف جامعه و همچنين از نظر فقهي به عنوان مقدمه ازدواج به شمار ميرود، اما نگاه کردن به جنس مخالف در امر خواستگاري با رعايت حدود و شرايط آن جايز ميباشد. امام خميني (ره) در تحرير الوسيله آورده است: در صورتي که کسي اراده تزويج با فردي را داشته باشد و احتمال هم بدهد که ازدواج محقق خواهد شد، بدون نظر شهوت مي تواند به اعضاي بدن وي به جز عورتين او نگاه کند، اگر چه تلذذ بعد از نگاه کردن حاصل شود، اما احتياط مستحب اين است که فقط به صورت و دستها و محل زينت و موي سرش نگاه کند.فقها در خصوص حدود نگاه مرد به زني که ميخواهد با او ازدواج کند، اختلاف نظر دارند؛ شيخ طوسي معتقد است: در جواز نظر مرد به صورت زني که قصد ازدواج با او دارد ترديدي نيست، در اينکه ميتواند به دست و صورت او نگاه کند، همچنين جايز است به راه رفتن و پيکر او از روي لباس نظر افکند. علامه حلي ميگويد: نظر افکندن به صورت زني که قصد ازدواج با او را دارد جايز ميباشد، نيز به کف دست در حالي که ايستاده يا راه ميرود نگاه کند و در روايت آمده است که نظر به موي سر زن و اندام وي از روي لباس جايز است. بنابر اين، در جواز نگاه کردن به صورت، دست تا مچ بين فقها اتفاق نظر است، ولي بعضي مانند محقق حلي، جواز نظر را فقط به همين دو مورد (کفين و صورت) اختصاص
داده اند. صاحب رياض هم اين ديدگاه را به مشهور نسبت داده است، البته اين حکم به احتياط نزديک تر ميباشد، زير اصل اولي حرمت نظر است و نگاه کردن به همين مقدار مقصود محقق ميباشد. از اين رو نگاه کردن به ساير اندام زن تحت عدم حرمت باقي ميماند. اما صاحب جواهر، ادعاي شهرت صاحب رياض را مورد ترديد قرار داده و تحقق آن را مشکوک دانسته است زيرا او معتقد است نگاه کردن بايد فراتر از کف و صورت زن باشد.فقهاي مذهبي حنفي معتقدند: نگاه کردن مرد خواستگار به صورت زن و کف دستهاي او جايز است، بلکه نگاه کردن به ساير اعضاي متعارف زن نيز مجاز ميباشد. فقهاي مذهبي مالکي هم نگاه کردن به زن در مجلس خواستگاري را مستحب ميدانند و در اين باره به آيه 31 سوره مبارکه نور؛ «وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلي جُيُوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَيْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلي عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَي اللَّهِ جَميعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» تمسک مينمايند. در اين اينجا مراد از زينت، کف دست ها و صورت زن است و شامل زينت باطني نميشود بلکه ظاهر کردن زينت باطني را حرام ميدانند. نظر فقهاي مذهب شافعي نيز موافق با فقهاي مالکي است. مذهب حنبلي با استناد به حديث نبوي که ميفرمايد: «هر يک از شما که به خواستگاري زني رفت، اگر توانست به او نظر افکند اين کار را حتما انجام دهد و آن زن را بنگرد»، حدود نگاه را فراتر از کف دست و صورت ميدانند.فقها حکم نگاه را به گونهاي مورد ملاحظه قرار دادهاند که عرصه را براي سوء استفاده کنندگان محدود سازند از جمله شهيد اول بيان ميدارد: مرد ميتواند به صورت زني که ميخواهد با او ازدواج نمايد نگاه کند اگر چه از او اجازه نگيرد بلکه اين کار مستحب است. محقق کرکي در اين باره چنين ميگويد: جواز نظر در موردي است که خالي از موانع نکاح بوده و قصد مرد، ازدواج باشد و امکان اجابت و درخواست مرد از سوي زن فراهم باشد. برخي از فقها براي مشاهده چنين زني چهار شرط براي مرد برشمردهاند: -1 علم به صلاحيت زن براي ازدواج
-2 خالي بودن زن از موانع نکاح -3 احتمال اجابت از سوي زن -4 نبود قصد تلذذ و ترس از افتادن در حرام.
در مورد نگاه مرد به زن در جلسه خواستگاري، احاديث و روايات فراوان وجود دارد ولي در مورد نگاه زن به مرد چندان روايت و حديثي در دست نيست. بسياري از فقها معتقدند اگر مردي نتوانست زن را ببيند ميتواند زني را به نيابت از خود وکيل کند تا او را بنگرد، همچنانکه پيامبر(ص) ام سلمه را وکيل نمود تا زن مورد علاقهاش را بنگرد و به ام سلمه فرمودند: به او بنگر و ظواهر و شمايل او را براي من بيان کن.
فقهاي مذهب مالکي معتقدند: اگر مرد خواستگار نتواند بنا به دلايلي به زن نگاه کند ميتواند براي اين کار زني را وکيل کند تا به جاي او اين کار را انجام دهد. فقهاي اين مذهب معتقدند: براي اين امر ميتوان حتي مرد را وکيل کرد ولي فقهاي ساير مذاهب اربعه معتقدند: مرد خواستگار فقط مجاز است زن را ببيند و مطلقا نه ديگران را. جميع فقهاي اهل سنت، معتقدند که زن نيز ميتواند به مرد خواستگار بنگرد و همچنين ميتواند براي نگاه به مرد خواستگار وکيل بگيرد همچنانکه مرد ميتواند. اين مسئله را فقهاي مذهب شافعي تصديق کردهاند اما اين مسئله مورد اختلاف فقهاي شيعه ميباشد. شهيد ثاني، محدث بحراني و صاحب جواهر معتقدند که نگاه فقط مختص مرد است. صاحب حدائق معتقد است: نگاه مخصوص مرد است. صاحب جواهر همين عقيده را دارد.ولي به نظر ميرسد اين چنين تفکيکي ميان زن و مرد، آن هم به عنوان دو شريک زندگي درست نباشد، زيرا اصل بر اشتراک و همسويي حقوق زن و مرد است. قرآن کريم در اين باره در سوره بقره آيه 228 مي فرمايد: «براي زنان بر شوهران همانند شوهران بر زنان حقوق مشروعي است.» از اين رو ميتوان نتيجه گرفت همان گونه که مرد، در برابر ازدواج، بهايي (مهريه) ميپردازد، زن نيز در مقابل، (گوهر عفاف و پاکدامني) خود مايه مي گذارد و کام خود را تقديم مرد مي نمايد، پس هر دو بايد در اين انتخاب از حقوق مشترک برخوردار باشند. از اين رو در روايات، اين حق و حقوق شامل زن هم ميشود. زيرا او نيز خواهان زندگي مشترک و انتخاب شريک صالح است. به ويژه اينکه اگر مرد، زن را نبيند و بعدا بفهمد که فاقد اوصاف دلخواه اوست راه طلاق براي او هموار ميشود ولي اگر زن اين گونه باشد هم از لحاظ روحي و هم از لحاظ عاطفي و هم از لحاظ شرع و مقررات براي جدا شدن از شوهري که خوشايند او نباشد با مشکلات و موانع بسياري رو به رو ميشود. بنابر اين زن به طريق اولي بايد از اين حق برخوردار باشد. برخي از بزرگان از باب اشتراک، اين حق را براي زن به رسميت شناخته اند و تفاوتي قائل نميشوند. آيت الله خويي، در اين بار مينويسد: نگاه مرد براي خواستگاري از آن حيث جايز شمرده شده است که مرد مهريهاي که ميپردازد و نيز مخارج ديگري را بر عهده ميگيرد ضايع نشود و خسارت مالي بر او وارد نشود. از اين رو بايد در برابر مالي که ميدهد اختيار نگاه کردن داشته باشد. صاحب رياض النظره، ميگويد: حکمت نيز اقتضا ميکند که براي ازدواج، زنان به خواستگاران خود نگاه نکنند، زيرا اين احتمال وجود دارد که در اثر نگاه شيفته مرد شده و از طرفي ديگر، مرد ممکن است رغبتي به ازدواج نداشته باشد و وصلت صورت نگيرد، اما ديدگاه صاحب رياض النظره به چند دليل رد ميشود: 1- اگر مرد در اثر نگاه کردن، شيفته زن شود و متقابلا زن حاضر به ازدواج با او نباشد، چه بايد کرد؟ آيا اين اشکال فقط در صورت شيفته شدن زن رخ ميدهد؟ 2- شيفته شدن زن يک احتمال است. احتمال مقابل آن است که ازدواج بدون نگاه صورت نگيرد و به جاي شيفته شدن، پس از ازدواج، حالت نفرت وجود داشته باشد. در اين حالت چه بايد کرد؟
شيخ انصاري بيان مي دارد: اسلام که براي جلوگيري از خسارت مالي مرد اهميت قائل است، به علت اينکه مرد در ازدواج تعهدات مالي از قبيل مهريه را ميپذيرد، او را براي نگاه کردن مجاز ميداند تا مبادا در اثر جهالت و بيخبري از مورد خواستگاري با ضرر و زيان مواجه گردد و حتما براي حيثيت و اعتبار زن ارزش و اهميت بيشتري قائل است و اگر براي جلوگيري از ضرر مالي، نگاه مرد جايز است، پس به طريق اولي براي جلوگيري از خسارت نسبت به زندگي آينده زن، نگاه زن نيز جايز است، بخصوص که راه طلاق براي مرد پس از ازدواج باز است. در اين تحليل سرمايه گذاري مادي مرد براي ازدواج حداقل تلقي شده است. از اين رو اين حداقل حتي اگر علت جواز نظر نسبت به مرد تلقي شده، مرد هرگز نميتواند حق زن را براي نگاه در انتخاب همسر انکار کند. برخي محققان با قبول کلام متين و منطقي شيخ انصاري چنين مي گويند: همان طور که شارع مقدس براي ما ارزش قائل شده و نميخواهد ضرر مالي به شخص مرد بخورد، قطعا به طريق اولي ضرر رسيدن به زن را نيز راضي نيست.
بنابراين جواز نگاه کردن به جنس مخالف در امر خواستگاري و با مراعات شرايط نگاه شرعي که توضيح داده شد جايز است تا حق انتخاب در همسرگزيني رعايت گردد.
