-
سه شنبه ۵ آذر ۱۳۹۲
-
براي تشخيص بهتر كاركرد اين پوشش، رجوع به شأنِ نزول اين آيه مبارك و تفسيرهاي عبارت «يعرفن فلا يُؤذين» مي تواند مؤثّر باشد.
مفسّران، شأن نزول آيه را با اندكي تفاوت نقل كرده و در تفسير عبارت مذكور، به دو دسته تقسيم مي گردند. مرحوم طبرسي1 و زمخشري،2 شأن نزول آيه را تعرّض بيمار دلان و مردان فاسد به زنان آزاد، به عذر اشتباه گرفتن آنها با كنيزان دانسته اند. زمخشري مي نويسد: «زنان در اول اسلام بر اساس آداب و رسوم جاهلي شان، پوشش كاملي نداشتند و با پيراهن و روسري در ميان مردان، ظاهر مي شدند و هنگامي كه شب از خانه خارج مي گرديدند، جوانان فاسد و هرزه به زنان آزاد تعرّض كرده، مزاحمت ايجاد مي كردند، آن گاه براي كار خود دليل مي آوردند كه گمان كرديم او كنيزك است. بنابراين، زنان آزاد به پوشيدن روپوش هاي گسترده و پوشانيدن سر و صورت امر شدند تا بدين شيوه، از كنيزان تمييز داده شوند و حشمت و وقار آنها، مانع طمع اهل شهوت بديشان گردد».3
مرحوم طبرسي نيز عبارت «ذلك ادني ان يعرفن فلايؤذين» را چنين تفسير كرده است: «يعني اين نزديك تر است به اينكه شناخته شوند به زيّ كه اينها زنان آزاد و نجيب هستند و كنيز نيستند. پس اهل هوا و شهوت، ايشان را با مزاح و شوخي و متلك گفتن خود اذيّت نكنند».4
بيضاوي نيز نظر زمخشري و مرحوم طبرسي را پذيرفته، مي نويسد: زنان آزاد از كنيزكان باز شناخته شوند تا اينكه اهل شهوت ايشان را با تعرّض آزار ندهند.5
بر اساس اين تفسير، كاركرد جلباب، امتياز دادن زنان آزاد از كنيزكان بوده است، ولي اين مطلب، خالي از ايراد نيست. بر اساس اين تفسير، آزار و اذيّت كنيزكان، بي اشكال بوده و عذر مزاحمان آنان موجّه مي شود و اين مطلب صحيح نيست؛ زيرا كه لازمه آن، تجويز آزار و اذيّت كنيزكان از نظر اسلام است و حال اينكه چنين لازمه اي درست نيست؛ زيرا اگرچه حكم پوشش سر، بر اساس دلايل و مصالحي شامل كنيزكان نگرديده است، ولي به هر حال آزار و اذيّت، حتّي در مورد آنان نيز گناه است. در آييني كه پيشواي آن مي فرمايد: «مسلمان حق دارد از غصّه بيرون كشيدن خلخال از پاي دختركي يهودي دق كند»،6 چگونه مي توان آزار و اذيّت كنيزكي مسلمان را بدون اشكال دانست؟
به يقين، كنيز بودن، نمي توانسته عذر موجّهي براي منافقان و بيماردلان باشد. ازاين رو، اين تفسير قابل قبول نيست و به سراغ شأن نزول و تفسير ديگر مفسّران مي رويم.
تفسير قمي ذيل آيه 59 سوره احزاب آورده است:
شأن نزول اين آيه چنين بود كه زنان از خانه بيرون مي شدند تا به مسجد آيند و دنبال رسول خدا صلي الله عليه و آله نماز بخوانند. چون شب مي شد و زنان براي نماز مغرب و عشا بيرون مي آمدند، جوانان سرِ راه آنان مي نشستند و متعرّض ايشان مي شدند. ازاين رو، خداي تعالي اين آيه را نازل كرد.7
علاّمه طباطبايي رحمه الله در مورد عبارت «ذلك ادني ان يعرفن فلا يُؤذين» مي نويسد:
پوشانيدن همه بدن، به شناخته شدن به اينكه اهل عفّت و حجاب و صلاحند نزديك تر است. در نتيجه، وقتي به اين عنوان شناخته شدند، ديگر اذيّت نمي شوند؛ يعني اهل فسق و فجور متعرّض آنان نمي گردند.8
مرحوم طبرسي نيز با وجود اينكه دليل نزول آيه را جدا ساختن زنان آزاد از كنيزكان دانسته، ولي پس از آن، از جبايي نقل مي كند كه در تفسير اين عبارت گفته است: «يعني اين نزديك تر است به اينكه به حفاظ و پوشش و صلاح شناخته شوند. پس متعرّض و مزاحم آنها نشوند، براي آنكه فاسق و زناكار وقتي زني را به پوشش و عفّت شناخت، ديگر مزاحم او نمي شود».9
بر اساس اين تفسير، كاركرد جلباب (چادر)، معرّفي زن به دارا بودن عفاف، پاكي و پاكدامني و جدا كردن زنان عفيف و با حيا، از زنان آلوده، جلف و سبك است كه همواره مورد طمع جوانان ولگرد و شهوت ران قرار مي گيرند.
در نتيجه، جلباب تأمين كننده امنيّت و آرامش زن به شمار مي آيد. به يقين، وقتي زن پوشيده، سنگين و متين از خانه بيرون رود و با عفّت باشد، افراد فاسد و هرزه جرئت نمي كنند به آزارش بپردازند. در واقع، مي توان گفت چادر يا هر پوشش گسترده اي كه زنان بر روي لباس هاي خود بپوشند و هندسه بدن، زيبايي ها و اندام خويش را بدان وسيله از نگاه هاي آلوده محفوظ دارند، مرزي است كه زنانِ داراي هويّتِ فرهنگي و منزلت انساني و معنوي را از زنان بي هويّت، غرب زده، ناآگاه و اسير بند هوا و هوس جدا مي سازد و امنيّت آنان را تضمين مي كند.
در پايان، به نقل سخنان خانم دانشجويي كه چادر را به عنوان حجاب برتر براي خويش برگزيده، مي پردازيم. خانم ن. ق بيان مي دارد:
من براي خودم چادر و حجاب را يك عامل نجات بخش در رويارويي با مرد نامحرم مي دانم. به ويژه وقتي متوجّه مي شوم مردي يا مرداني نگاه هاي آلوده اي دارند، در آن وقت كه چادرم را محكم تر مي گردانم تا صورتم در تيررس نگاه هاي آنها نباشد، يك احساس امنيت و توأم با رضايت به من دست مي دهد؛ به خاطر اينكه هم توانستم آنها را ناكام بگذارم و هم خود را از نگاه آلوده و مسموم كننده حفظ كنم. ازاين رو، احساس آرامش مي كنم... . پيش تر حجاب نداشتم. اكنون كه با حجابِ كامل (چادر) رفت و آمد مي كنم، اين دو را با هم مقايسه مي نمايم، مي بينم حجاب باعث شد كه خودنمايي در من كاهش بسيار يافت؛ در صورتي كه در دوره بد حجابي، احساس مي كردم كه گرفتار نقيصه احساس خود كم بيني و خودنمايي هستم... .
توصيه من به بانوان اين است كه: اگر ما حجاب را براي مصونيّتِ خود برمي گزينيم، چه بهتر كه حجاب كامل تر را برگزينيم تا مصونيّت بيشتري داشته باشيم.10
مفسّران، شأن نزول آيه را با اندكي تفاوت نقل كرده و در تفسير عبارت مذكور، به دو دسته تقسيم مي گردند. مرحوم طبرسي1 و زمخشري،2 شأن نزول آيه را تعرّض بيمار دلان و مردان فاسد به زنان آزاد، به عذر اشتباه گرفتن آنها با كنيزان دانسته اند. زمخشري مي نويسد: «زنان در اول اسلام بر اساس آداب و رسوم جاهلي شان، پوشش كاملي نداشتند و با پيراهن و روسري در ميان مردان، ظاهر مي شدند و هنگامي كه شب از خانه خارج مي گرديدند، جوانان فاسد و هرزه به زنان آزاد تعرّض كرده، مزاحمت ايجاد مي كردند، آن گاه براي كار خود دليل مي آوردند كه گمان كرديم او كنيزك است. بنابراين، زنان آزاد به پوشيدن روپوش هاي گسترده و پوشانيدن سر و صورت امر شدند تا بدين شيوه، از كنيزان تمييز داده شوند و حشمت و وقار آنها، مانع طمع اهل شهوت بديشان گردد».3
مرحوم طبرسي نيز عبارت «ذلك ادني ان يعرفن فلايؤذين» را چنين تفسير كرده است: «يعني اين نزديك تر است به اينكه شناخته شوند به زيّ كه اينها زنان آزاد و نجيب هستند و كنيز نيستند. پس اهل هوا و شهوت، ايشان را با مزاح و شوخي و متلك گفتن خود اذيّت نكنند».4
بيضاوي نيز نظر زمخشري و مرحوم طبرسي را پذيرفته، مي نويسد: زنان آزاد از كنيزكان باز شناخته شوند تا اينكه اهل شهوت ايشان را با تعرّض آزار ندهند.5
بر اساس اين تفسير، كاركرد جلباب، امتياز دادن زنان آزاد از كنيزكان بوده است، ولي اين مطلب، خالي از ايراد نيست. بر اساس اين تفسير، آزار و اذيّت كنيزكان، بي اشكال بوده و عذر مزاحمان آنان موجّه مي شود و اين مطلب صحيح نيست؛ زيرا كه لازمه آن، تجويز آزار و اذيّت كنيزكان از نظر اسلام است و حال اينكه چنين لازمه اي درست نيست؛ زيرا اگرچه حكم پوشش سر، بر اساس دلايل و مصالحي شامل كنيزكان نگرديده است، ولي به هر حال آزار و اذيّت، حتّي در مورد آنان نيز گناه است. در آييني كه پيشواي آن مي فرمايد: «مسلمان حق دارد از غصّه بيرون كشيدن خلخال از پاي دختركي يهودي دق كند»،6 چگونه مي توان آزار و اذيّت كنيزكي مسلمان را بدون اشكال دانست؟
به يقين، كنيز بودن، نمي توانسته عذر موجّهي براي منافقان و بيماردلان باشد. ازاين رو، اين تفسير قابل قبول نيست و به سراغ شأن نزول و تفسير ديگر مفسّران مي رويم.
تفسير قمي ذيل آيه 59 سوره احزاب آورده است:
شأن نزول اين آيه چنين بود كه زنان از خانه بيرون مي شدند تا به مسجد آيند و دنبال رسول خدا صلي الله عليه و آله نماز بخوانند. چون شب مي شد و زنان براي نماز مغرب و عشا بيرون مي آمدند، جوانان سرِ راه آنان مي نشستند و متعرّض ايشان مي شدند. ازاين رو، خداي تعالي اين آيه را نازل كرد.7
علاّمه طباطبايي رحمه الله در مورد عبارت «ذلك ادني ان يعرفن فلا يُؤذين» مي نويسد:
پوشانيدن همه بدن، به شناخته شدن به اينكه اهل عفّت و حجاب و صلاحند نزديك تر است. در نتيجه، وقتي به اين عنوان شناخته شدند، ديگر اذيّت نمي شوند؛ يعني اهل فسق و فجور متعرّض آنان نمي گردند.8
مرحوم طبرسي نيز با وجود اينكه دليل نزول آيه را جدا ساختن زنان آزاد از كنيزكان دانسته، ولي پس از آن، از جبايي نقل مي كند كه در تفسير اين عبارت گفته است: «يعني اين نزديك تر است به اينكه به حفاظ و پوشش و صلاح شناخته شوند. پس متعرّض و مزاحم آنها نشوند، براي آنكه فاسق و زناكار وقتي زني را به پوشش و عفّت شناخت، ديگر مزاحم او نمي شود».9
بر اساس اين تفسير، كاركرد جلباب (چادر)، معرّفي زن به دارا بودن عفاف، پاكي و پاكدامني و جدا كردن زنان عفيف و با حيا، از زنان آلوده، جلف و سبك است كه همواره مورد طمع جوانان ولگرد و شهوت ران قرار مي گيرند.
در نتيجه، جلباب تأمين كننده امنيّت و آرامش زن به شمار مي آيد. به يقين، وقتي زن پوشيده، سنگين و متين از خانه بيرون رود و با عفّت باشد، افراد فاسد و هرزه جرئت نمي كنند به آزارش بپردازند. در واقع، مي توان گفت چادر يا هر پوشش گسترده اي كه زنان بر روي لباس هاي خود بپوشند و هندسه بدن، زيبايي ها و اندام خويش را بدان وسيله از نگاه هاي آلوده محفوظ دارند، مرزي است كه زنانِ داراي هويّتِ فرهنگي و منزلت انساني و معنوي را از زنان بي هويّت، غرب زده، ناآگاه و اسير بند هوا و هوس جدا مي سازد و امنيّت آنان را تضمين مي كند.
در پايان، به نقل سخنان خانم دانشجويي كه چادر را به عنوان حجاب برتر براي خويش برگزيده، مي پردازيم. خانم ن. ق بيان مي دارد:
من براي خودم چادر و حجاب را يك عامل نجات بخش در رويارويي با مرد نامحرم مي دانم. به ويژه وقتي متوجّه مي شوم مردي يا مرداني نگاه هاي آلوده اي دارند، در آن وقت كه چادرم را محكم تر مي گردانم تا صورتم در تيررس نگاه هاي آنها نباشد، يك احساس امنيت و توأم با رضايت به من دست مي دهد؛ به خاطر اينكه هم توانستم آنها را ناكام بگذارم و هم خود را از نگاه آلوده و مسموم كننده حفظ كنم. ازاين رو، احساس آرامش مي كنم... . پيش تر حجاب نداشتم. اكنون كه با حجابِ كامل (چادر) رفت و آمد مي كنم، اين دو را با هم مقايسه مي نمايم، مي بينم حجاب باعث شد كه خودنمايي در من كاهش بسيار يافت؛ در صورتي كه در دوره بد حجابي، احساس مي كردم كه گرفتار نقيصه احساس خود كم بيني و خودنمايي هستم... .
توصيه من به بانوان اين است كه: اگر ما حجاب را براي مصونيّتِ خود برمي گزينيم، چه بهتر كه حجاب كامل تر را برگزينيم تا مصونيّت بيشتري داشته باشيم.10
موضوع:
حجاب در احادیث و روایات
|
برچسب‌ها:
چادر
