-
جمعه ۱۴ آبان ۱۳۸۹
-
آنچه که در قرآن کريم درباره تفاوت موجود است بيان شده ؛ اين است که بايد زندگي به وجه احسن اداره شود و تا تسخير متقابل بين موجودات محقق نشود نظام به وجه احسن اداره نمي شود ؛ لذا خداوند ؛ در سوره زخرف ؛ آيه 32 فرمود : ما مردم را با استعداد هاي مختلف و شرايط گوناگون آفريديم ؛ که اگر همه در يک سطح از استعداد و قدرت بودند نظام هستي مي شد ؛ پس تفاوت بايد وجود داشته باشد . همان طور که اختلاف استعدادها هيچ کدام معيار فضيلت نيستند ؛ اختلاف درباره زن و مرد نيز چنين است و اين ؛ نشانه فضيلت و تقرب الي الله نيست ؛ بلکه اگر توانست از اين استعداد به خداي سبحان تقرب جست ؛ چو بسا اين استعداد و بال او باشد.
در اين جا سوالي مطرح است که اگر مقام انسانيت و خليفه الهي ؛ منزه از ذکورت وانوشتي است ؛ پس چرا مردان زيادي به ين مقام راه يافته ولي از زنان فقط چند نفر به اين مقام رسيده اند . جواب اين است که اولا ؛ اين چهار نفر1 بيانگر احضار نيست ؛ و بسياري از زنان هستند که فضايل آنها در تاريخ ؛ ثبت نشده است ؛ ثانيا اگر جامعه رشد بيشتري داشته باشد ؛ سعي مي کند امکانات ترقي و سعادت را در اختيار هر دو صنف قرار دهد . و اين تحجر جامعه را نبايد به پاي مذهب گذاشت .
در اين جا سوالي مطرح است که اگر مقام انسانيت و خليفه الهي ؛ منزه از ذکورت وانوشتي است ؛ پس چرا مردان زيادي به ين مقام راه يافته ولي از زنان فقط چند نفر به اين مقام رسيده اند . جواب اين است که اولا ؛ اين چهار نفر1 بيانگر احضار نيست ؛ و بسياري از زنان هستند که فضايل آنها در تاريخ ؛ ثبت نشده است ؛ ثانيا اگر جامعه رشد بيشتري داشته باشد ؛ سعي مي کند امکانات ترقي و سعادت را در اختيار هر دو صنف قرار دهد . و اين تحجر جامعه را نبايد به پاي مذهب گذاشت .
ابعاد وجودي زن
لازم به ذکر است که احکام و اوصاف زن از دو ديدگاه قابل مطالعه و بر دو قسم است :
قسم اول : راجع به اصل زن بودن او است که هيچ گونه تفاوتي در طي قرون و اعصار به آنها رخ نمي دهد . مانند لزوم حجاب و عفاف و صدها حکم عبادي و غير عبادي ؛ که مخصوص زن است و هرگز دگرگون نخواهد شد و بين افراد زن عمم هيچ فرقي در آن جهت مشترک زنان نيست .
قسم دوم : ناظر به کيفيت تربيت و نحوه محيط پرورش آن است . که اگر در پرتو تعليم صحيح و تربيت و زين پرورش يابند و چون مردان بيانديشند و چون رجال تعقل و تدبر داشته باشند تمايزي از اين جهت با مردها ندارند و اگر گاهي تفاوت يافت شود ؛ همان تمايزي است که بين خود مردها مشهود است . مثلا اگر زنان مستعد به حوزه ها و دانشگاههاي علمي راه يابند و همانند طلاب و دانشجويان مرد به فراگيري علوم و معرف الهي بپردازند و از لحاظ جهان بيني و انسان شناسي و دنيا شناسي و آخرت شناسي و ساير مسائل اسلامي در دروس مشترک بين محصلين حوزه آگاهي کامل يابند و نحوه تعليم و تبليغ ديني آنان چون رجال مذهبي باشد ؛ چه اينکه گروهي فعلا به برکت انقلاب اسلامي اين چنين اند ؛ آيا باز هم مي توان گفت رواياتي که در نکوهش زنان آمده و احاديثي که در پرهيز از مشورت با آنها وارد شده و ادله اي که در نارسايي عقول آنان رسيده اطلاق دارد و هيچ گونه انفراضي نسبت به زنان دانشمند و محققان از اين صنف ندارد و همچون قسم اول موضوع همه آن ادله ذات زن از حديث زن بودن است ؟ مثلا گفته هاي حضرت علي (ع) در بيان وهن عقول زنان که فرمود :
اي مردم گونه هاي نامرد ما با آرزوهاي کودکانه ! و انديشه هاي زنان پرده نشين 1
بپرهيز از مشورت با زنان ؛ که راي آنان ناقص وتصميم آنان سست است . 2
هيچ گونه انصرافي از زنان محقق و دانشمند ندارد ؟ و آيا مي توان گفت که عقل آنان در بخش عقل نظري چون زنند و تنها به خاطر انوثت بدن آنها همتاي عقل کودکان مي باشد ؛ و اراده و تصميم و عزم آنها در بخش عقل عملي سست و ناپايدار است و يا آن که اين تعبيرها به لحاظ غلبه خارجي است که منشاء آن ؛ دور نگه داشتن اين صنف گرانقدر از تعليم و محروم نگه داشت ن اين گروه توانمند از تربيت است ؛ که اگر شرايط درست براي فراگيري آنها در صحنه تعليم و تربيت فراهم شود حتما غلبه بر عکس خواهد شد و يا لااقل غلبه اي در کار نيست تا منشاء نکوهش گردد .
خلاصه آنکه عزم چون مساله حجاب و عفاف از احکام اول نخواهد بود . هوشمندي و نبوغ برخي از زنان سابقه ديرين داشته و سبقت آنان در موعظه پذيري نسبت به مردها شواهد تاريخي . وقتي اسلام به عنوان دين جديد در جاهيليت دامنه دار حجاز جلوه کرد تشخيص حقانيت آن از نظر محتاج به هوشمندي والا ؛ پذيرش آن از جهت عقل عملي نيازمند به عزمي فولادين بوده است تا هر گونه خطر را تحمل نمايد .لذا کسي که در آن شرايط پيش از ديگران معلمان مي شد از برجستگي خاص بر خوردار بوده و همين سبقت ؛ از فضائل او به شمار مي رفت. چون تنها سبق زماني يا کلاني نبوده است که معيار ارزش جوهري نباشد بلکه سبق رتبي و کلاني بود که مدار ارج گوهر ذات خواهد بود . چنانکه سبق اسلام حضرت علي (ع) از فضائل رسمي آن حضرت به شمار مي رود . از اين رهگذر مي تون به هوشمندي و نبوغ زناني پي برد که قبل از همسران خود دين حنيف اسلام را پذيرفته و حقانيت آن رابا استدلال تشخيص داده و در پرو عزم استوار به آن ايمان آورده اند . درحالي که مردان فرواني نه تنها از پذيرش آن سرباز زده و در حقانيت آن ترديد داشتند بلکه براي اطفاء نور اسلام سعي و کوشش مي کردند.
مالک بن انس چنين نقل مي کند که عده اي از زنان در حالي اسلام آورده بودند که شوهران آنها کافر بودند مانند دختر وليد بن مغيره که همسر صفوان بن اميه بود و قبل از شوهرش مسلمان شد و نيز ام حکيم دختر حارث بن شام که شوهرش عکرمه بن ابي جهل بود پيش از شوهرش اسلام آورد .1
زن و فطرت الهي
" فاقم وجهک للدين حننيفا فطرت الله التي فطر الناس عليها لا تبديل لخلق الله ذلک الدين القيم " 2
با استفاده از اين آيه مي توان اثبات کرد که زن و مرد داراي فطرت الهي يکسان هستند در احاديث وارد شد ه که منظور از فطرت دراين آيه شريف ؛ توحيد و معرفت به خداوند است و با توجه به اين که کلمه " ناس " اعم از زن و مرد است پس هيچکدام بر ديگري ترجيح ندارند و داراي يک فطرت خداجو و کمال طلب هستند .
تناسب طريقه فطرت و عرفان با روحيه زن
از مباحث گذشته روشن مي شود که زنان ؛ به دليل استعداد وسيع عاطفي و زمينه مساعد تر رواني و روحي و محدوديت غرايز جنسي ؛ توانايي بيشتري براي سير و ملکوت و تقواي عملي دارند .تعبد ؛ تهجد ؛ اخلاص ؛ طهارت باطني ؛ شرکت در مجالس و عظ و عزا ؛ توسل به ذيل عنايات پيشوايان معصوم و ... زمينه باطني نفوس زنان را به سرعت به سوي حق متوجه و عشق آنان را فعال مي سازد و طريقه دل و عرفان عملي و فطري الهي از آن جهت که محتاج آموزش ملاک هاي عقلي است . براي زنان مشکلي پيش نمي آورد ؛ زيرا زنان ؛ گذشته از آن که به ميزان ضرورت ؛ استعداد و قدرت تحصيل کمال عقلي و الهي را دارند . به دليل داشتن روح اطاعت و احترام ؛ به ويژه از علماي عامل متقي و شوهران اهل فضل و تقوا و درايت و زکاوت ،به سهولت مي توانند به ملاک هاي عقلي برسند .
پی نوشت ها
1 -حضرت مريم 2- حضرت زهرا(س) 3- حضرت آسيه 4- حضرت خديجه
1 - جوادي آملي ؛ عبد الله ؛ زن درآيينه جماله جلال ؛ ص 36-37 به نقل از نهج البلاغه خطبه 27
2 - همن به نقل از نهج البلاغه 31
1 - همان ص 38 به نقل از موطاء کتاب نکاح ص 371-370
2 - روم
1 - جوادي آملي ؛ عبد الله ؛ زن درآيينه جماله جلال ؛ ص 36-37 به نقل از نهج البلاغه خطبه 27
2 - همن به نقل از نهج البلاغه 31
1 - همان ص 38 به نقل از موطاء کتاب نکاح ص 371-370
2 - روم
