بوستان حجاب

ديروز اشاره کرديم که براساس آيه شريفه 42سوره آل عمران خداوند به حضرت مريم (س)مقام اصطفاءومقام عصمت عطاکردواورا بر ديگر زنان برتري داد.سوالي که دراين جا مطرح مي شود آن است که برتري حضرت مريم (س)بر ساير زنان ازچه رواست؟ آيا اين برتري ازجميع جهات است يا ازبعضي ازجهات؟وآيا اين برتري با آن چه ازپيامبراکرم(ص)مبني بربرتري حضرت فاطمه زهرا(س)بر ديگر زنان نقل شده است تعارض دارديانه ؟

پيش از پرداختن به اين بحث لازم است اشاره کنيم که بنابه نظر مفسران وبه استناد آيه 28سوره قصص که مي فرمايد :« وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ إِلاَّ رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ الْقُرَى؛پيش از تو [نيز] جز مردانى از اهل شهرها را که به آنان وحى مى‌کرديم نفرستاديم»،هيچ زني به پيامبري مبعوث نشده است .ازاين رو کلمه «اصطفاء»درآيه شريفه «وَإِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِکَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاکِ وَطَهَّرَکِ وَاصْطَفَاکِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ؛و [ياد کن] هنگامى را که فرشتگان گفتند اى مريم خداوند تو را برگزيده و پاک ساخته و تو را بر زنان جهان برترى داده است»به معناي پيامبري نيست ومفهوم آيه شريفه اين نيست که خداوندحضرت مريم (س)رابه عنوان پيامبربرگزيد.تفسيرکاشف براين نکته تصريح مي کند ومي نويسد: اجماع براين است که هيچ زني به پيامبري فرستاده نشده است.

بحث برتري وتقدم حضرت مريم (س)بر ديگر زنان از جمله « وَاصْطَفَاکِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ»استفاده مي شود.مفسران درتفسيراين فراز،ديدگاه هاي متعددي ابراز کرده اند. برخي چون تفسير نمونه براين نظرند که آيه شريفه به برتري حضرت مريم (س)بر زنان عصرخودونه زنان همه دوره ها اشاره دارد و در اين باره مي‌نويسد:«اين آيه گواه بر اين است که مريم (س)بزرگترين شخصيت زن در جهان خود بوده است.». آن گاه درپاسخ به اين پرسش که آيا اين ديدگاه با کلمه «العالمين؛جهانيان»درآيه شريفه سازگاراست يانه ، اظهارمي کند: کلمه «العالمين »هيچ گونه منافات با اين ديدگاه ندارد زيرا اين کلمه در قرآن کريم و عبارات معمولى به معناى مردمى که در يک عصر و زمان زندگى مى‌کنند، آمده است. چنان که در باره بنى اسرائيل مى‌خوانيم : «و انى فضلتکم على العالمين ؛و من شما را بر جهانيان برترى بخشيدم ». بديهى است منظور ، برترى مؤمنان بنى اسرائيل بر مردم عصر خود بوده است.اما علامه طباطبايي اين ديدگاه را ردمي کندومي نويسد: اين که بعضي گفته‌اند که مريم (س) تنها بر زنان هم عصر خود تقدم وبرتري داشته است، صحيح نيست ، زيرا اطلاق آيه با آن نمي‌سازد .نظر علامه اين است که اين برتري ازجميع جهات نيست وتنها از نظر به دنيا آوردن حضرت عيسي(ع)بدون پدر است . وي در اين باره با استناد به چند آيه از قرآن تصريح مي کند:« ظاهر جمله : اذ قالت الملائکة يا مريم ان الله يبشرک »که بعد از اين آيه است و نيز ظاهر آيه: «و التي احصنت فرجها فنفخنا فيها من روحنا و جعلناها و ابنها آية للعالمين.» و باز ظاهر آيه : «و مريم ابنه عمران التي احصنت فرجها فنفخنا فيه من روحنا ، و صدقت بکلمات ربها ، و کتبه، و کانت من القانتين» که از ويژگي هاي وجودي حضرت مريم (س) انگشت روي هيچ ويژگي به جز ولادت عجيب فرزندش نمي‌گذارد ، اين است که «اصطفا» از هر جهت نيست بلکه همان زائيدن خاصش منظور است . »اما تفسير کاشف نظر اول را مي پذيرد ومي نويسد :مراداز اين سخن خداوند که خطاب به مريم (س)فرمود : «وَاصْطَفَاکِ عَلَى نِسَاء الْعَالَمِينَ»آن است که خداوند،مريم را از ميان زنان آن زمان برگزيد نه ازميان زنان تمام زمان ها ...ازاين گونه تعبيرها درقرآن بسياراست وازآن جمله است سخن خدادرباره بني اسرائيل که مي فرمايد:«وفضلناهم علي العالمين»(جاثيه/16).دراين جاهمه اتفاق دارند که مقصود جهانيان همان زمان است .بنابراين برتري حضرت مريم (س)برجهانيان نيزازهمين گونه است ،زيرا مريم (س)خود ازبني اسرائيل است.

مفسرا ن در ذيل اين آيه شريفه به اين بحث پرداخته اند که سرورزنان جهان کيست ؟وآيا بين اين آيه شريفه با برخي روايات مبني براين که حضرت فاطمه (س)سرورزنان جهان است ،تعارضي وجوددارد؟درپاسخ بايدگفت :بنابرديدگاه اول درتفسير آيه، هيچ منافاتي بين اين آيه شريفه وروايات وجودندارد .چنان که تفسيرنمونه مي نويسد: برتري حضرت مريم(س) با آن چه درباره بانوى بزرگ اسلام حضرت فاطمه (س) رسيدة که او برترين بانوى جهان است، منافات ندارد .زيرا در روايات متعددى از پيامبر اسلام(ص) و امام صادق (ع)نقل شده است که : اما مريم کانت سيدة نساء زمانها اما فاطمه فهى سيدة نساء العالمين من الاولين و الاخرين؛ مريم بانوى زنان زمان خود بود اما فاطمه(س) بانوى همه بانوان جهان از اولين و آخرين است. اما بنابرنظر علامه اصلا بحث تعارض وتنافي به ميان نمي آيد.زيرا طبق نظر وي برتري حضرت مريم (س)تنها از نظر تولد حضرت عيسي(ع)بوده است که اين ويژگي به آن حضرت اختصاص داشته است.