بوستان حجاب

کلمه حجاب هم به معن «پوشيدن» است و هم به معن «پرده» و «حاجب». بيشتر، کاربرد اين کلمه به معن «پرده» است. اين کلمه از آن لحاظ مفهوم پوشش مدهد که پرده وسيله پوشش است و شايد بتوان گفت که به حسب اصل لغت هر پوشش «حجاب» نيست، آن پوشش «حجاب» ناميده مشود که از طريق پشت پرده واقع شدن صورت گيرد. در قرآن کريم در داستان سليمان غروب خورشيد را اين‌طور توصيف مکند: «حت توارت بالحجاب» يعن تا آن وقت که خورشيد در پشت پرده مخف شد. معنا لغو حجاب در عصر ما برا پوشش زن بيان شده است. استفاده از کلمه حجاب در مورد پوشش زن يک اصطلاح جديد است. در قديم و به‌ويژه در اصطلاح فقها کلمه «ستر» که به معن پوشش است، به کار رفته است اما بهتر بود که اين کلمه عوض نمشد و ما همان کلمه پوشش را به کار مبرديم، زيرا معن شايع لغت حجاب، پرده است و اگر در مورد پوشش به کار برده شود، به معني پشت پرده واقع شدن زن است و به همين دليل عده زياد گمان مي‌کنند که اسلام خواسته است زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بيرون نرود. وظيفه پوشش که اسلام برا زنان قرار داده است بدين معن نيست که از خانه بيرون نروند. بلکه مطرح شدن پوشش مشخص و تعيين کردن حد و حدود کاملا مشخص براي آن براي ايجاد محيطي امن براي انجام فعاليت در بيرون از محيط خانه است. زندان کردن و حبس زن در اسلام مطرح نيست در برخ از دوره‌ها مثل ايران باستان و هند، چنين چيزهاي وجود داشته است ول در اسلام وجود ندارد.

«ويل دورانت» درباره زنان در دوره هخامنشيان مي‌گويد: «زنان طبقات بالاي اجتماع جرأت آن را نداشتند که جز در تخت روان بدون روپوش‌ از خانه بيرون بيايند. هرگز به آنان اجازه داده نمي‌شد که آشکارا با مردان اختلاط کنند. زنان شوهردار حق نداشتند هيچ مردي را، حتي اگر پدر يا برادرشان باشد، ببينند. در نقش‌هايي که در ايران باستان برجاي مانده، هيچ صورت زني ديده نمي‌شود و نامي از ايشان به نظر نمي‌رسد.

از نظر اسلام زن در معاشرت با مردان بايد خود را بپوشاند جلوهگر و خودنماي نکند. آيات مربوطه همين معن را بيان مکند و فتوا فقها هم بيان کننده همين مطلب است و حدود اين پوشش را با استفاده از قرآن و منابع سنت که به صورت واضح بيان شده است، مي‌توان يافت. در آيات مربوط به پوشش زنان، لغت حجاب به کار نرفته است. آيات که در اين باره هست، چه در سوره مبارکه «نور» و چه در سوره مبارکه «احزاب»، حدود پوشش و تماس‌ها زن و مرد را ذکر کرده است بدون آن‌که کلمه حجاب را به کار برده باشد. آيها که در آن کلمه حجاب به کار رفته است مربوط به زنان پيامبر اسلام (ص) است.

مدانيم که در قرآن کريم درباره زنان پيامبر دستورها خاص وارد شده است. اولين آيه خطاب به زنان پيامبر با اين جمله آغاز مشود: «يا نساء النب لستن کاحد من النساء» يعن اي زنان پيامبر شما با ساير زنان فرق داريد. اسلام تاکيد زيادي داشته است که زنان پيامبر، چه در زمان حيات آن حضرت و چه بعد از وفات ايشان، در خانهها خود بمانند، در مورد دليل اين امر دلايل اجتماع و سياس در کار بوده است. قرآن کريم صريحا به زنان پيامبر مگويد: «و قرن ف بيوتکن» يعن در خانهها خود بمانيد. اسلام مخواسته است «امهات المؤمنين» که خواه ناخواه احترام زياد در ميان مسلمانان داشتند از احترام خود سوء استفاده نکنند و احيانا ابزار عناصر خودخواه و ماجراجو در مسائل سياس و اجتماع واقع نشوند. چنان‌که مدانيم يک از «امهات‌المؤمنين» که از اين دستور تخلف کرد ماجراها سياس ناگوار برا جهان اسلام به وجود آورد. خود او هميشه از کار خود اظهار تاسف مکرد. بعضي از دستورات براي زنان پيامبر شديدتر بوده است و دليل آن هم حساسيت موضع آن‌ها بوده است.

آيها که در آن از کلمه «حجاب» استفاده شده است؛آيه 53 از سوره احزاب است که مفرمايد: «و اذا سالتموهن متاعا فاسالوهن من وراء حجاب» يعن اگر از آن‌ها متاع و کالا مورد نياز مطالبه مکنيد از پشت پرده از آن‌ها بخواهيد، که اين آيه مربوط به زنان پيامبر(ص) است.

درباره پوشش زنان و مردان نيز در «آيات 30 و 31 سوره نور» مي‌فرمايد: «به مردان مؤمن بگو ديدگان فرو خوابانند و دامنشان را حفظ کنند. اين براي شما پاکيزه‌تر است. خدا بدان چه مي‌کنيد آگاه است.»

«به زنان مؤمن بگو ديدگان خويش فروخوابانند و دامن‌هاي خويش را حفظ کنند و زيور خويش آشکار نکنند مگر آن‌چه پيداست، سرپوش‌هاي خويش را بر گريبان‌ها بزنند، زيور خويش آشکار نکنند مگر براي شوهران يا پدران يا پدران شوهران يا پسران يا پسرشوهران يا برادران يا برادرزادگان يا خواهرزادگان يا زنان يا مملوکانشان يا مردان طفيلي که حاجت به زن ندارند يا کودکاني که از راز زنان آگاه نيستند (يا بر کام‌جويي از زنان توانا نيستند) و پاي به زمين نکوبند که زيورهاي مخفي‌شان آشکار شود. اي گروه مؤمنان! همگي به سوي خداوند توبه بريد، باشد که رستگار شويد.»

2 آيه مربوط به وظايف زن و مرد است. در معاشرت با يکديگر که شامل چند قسمت است:

1. هر مسلمان، چه مرد و چه زن، بايد از چشم چراني و نظربازي اجتناب کند.

2. مسلمان، خواه مرد يا زن، بايد پاک دامن باشد و خود را از ديگران بپوشد.

3. زنان بايد پوشش داشته باشند و آرايش و زيور خود را بر ديگران آشکار نسازند و در صدد تحريک و جلب توجه مردان برنيايند.

4. دو استثنا براي لزوم پوشش زن بيان شده که يکي با جمله «و زيور خويش را آشکار نکنند» بيان شده است و نسبت به عموم مردان است و ديگري «نداشتن پوشش» را براي زن نسبت به عد خاصي تجويز مي‌کند.

در حال حاضر حجاب، در جامعه ما به معناي پوشش اسلامي بانوان، است که داراي دو بعد ظاهري و باطني است. بعد ظاهري آن، واجب بودن پوشش بدن و بعد باطني آن، حرام بودن خودنمايي به نامحرم است؛ و اين دو بعد بايد در کنار يکديگر باشد تا حجاب اسلامي محقق شود؛ گاهي ممکن است بعد اول باشد، ولي بعد دوم نباشد، در اين صورت نميتوان گفت که حجاب اسلامي محقق شده است.

نويسنده: مهديه جوادي