بوستان حجاب

13 جمادي الاول مصادف با شهادت حضرت زهرا سلام‌الله عليها است. در آستانه اين مناسبت، معاون خدمات پژوهشي پژوهشكده دانشنامه‌نگاري پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در روزهاي پاياني سال گذشته اعلام كرد: كار تدوين دانشنامه فرهنگ فاطمي به پايان ‌رسيد. حجت‌الاسلام فاضل حسامي افزود: دانشنامه فاطمي با هدف معرفي تخصصي زواياي مختلف زندگاني، سيره و تعاليم حضرت فاطمه زهرا (س) به عنواني الگوي عيني زن مسلمان تدوين شد. وي گفت: دانشنامه فرهنگ فاطمي در برگيرنده مباحثي در زمينه "تاريخ و سيره فاطمي" شامل تاريخ زندگاني حضرت زهرا (س)، سيره آن حضرت و جايگاه الهي ايشان است.
معاون خدمات پژوهشي پژوهشكده دانشنامه‌نگاري پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي ادامه داد: حكمت فاطمي بخش ديگري از اين دانشنامه است كه به موضوعاتي از قبيل انديشه‌ها و تعاليم فكري آن حضرت پرداخته است. وي بيان كرد: "زن و خانواده" بخش ديگري از اين دانشنامه است كه مباحث اجتماعي و مباحث فقهي و حقوقي در زمينه حقوق و حرمت زن و نهاد خانواده از منظر اسلام را بيان كرده و به طرح و نقد آرا و نظريه‌هاي موجود مي‌پردازد.
حسامي اظهار داشت: دانشنامه فرهنگ فاطمي (س) هم‌اكنون در مرحله آماده‌سازي مقالات براي ارسال به منظور ويرايش ادبي است و به طور متوسط هفته‌اي پنج مقاله براي اين منظور ارسال مي‌شود. وي با بيان اينكه اين دانشنامه در هشت جلد تدوين شده است، گفت: مباحث اين دانشنامه در قالب 120 مدخل اصلي و 10 هزار مدخل فرعي تنطيم و ارائه مي‌شود.
به همين مناسبت، اين دانشنامه كه كاري منحصربه‌‌فرد در معرفي چهره علمي حضرت زهرا (س) به شمار مي‌رود، با تفصيل بيشتري معرفي مي‌گردد:
پس از اتمام تأليف دانشنامه امام علي عليه السلام، همايشي تحت عنوان "همايش پاسداشت از پديدآورندگان دانشنامه" در مدرسه دارالشفاي قم برگزار شد. در اين همايش، جمع زيادي از مراجع، فقها و فضلاي حوزه علميه قم و برخي مسئولان فرهنگي شركت داشتند. حكيم فرزانه حضرت آية‌الله جوادي آملي در اين همايش ضمن سخنراني، با بيان ويژگي‌ها و برتري‌هاي دانشنامه امام علي عليه السلام نسبت به تأليفات مشابه، اظهار داشتند: بسيار مناسب است مجموعه پديدآورندگان دانشنامه امام علي عليه السلام، دانشنامه‌‌اي را نيز درباره سيره و انديشه‌هاي بلند حضرت فاطمه عليهاالسلام پديد آورند. سرانجام، در ملاقاتي با رهبر معظّم انقلاب اسلامي، اين خواسته مطرح و با استقبال گرم ايشان مواجه گرديد. به دنبال آن، تمهيدات لازم براي نگارش دانشنامه فرهنگ فاطمي عليهاالسلام فراهم شد. اين دانشنامه فعاليت خود را عملاً از نيمه دوم سال 1381 آغاز نمود.
تعريف دانشنامه
دانشنامه فرهنگ فاطمي عليهاالسلام دائرة المعارفي است داراي ساختار موضوعي، هشت جلدي و مشتمل بر 120 مدخل كلي در سه بخش:
1. تاريخ و سيره حضرت فاطمه عليهاالسلام (به مثابه الگوي عيني زن مسلمان).
2. تحليل و بررسي علمي و نظري مباحث مربوط به حقوق زن و هويّت و منزلت خانواده.
3. تبيين مباحث فلسفي، اعتقادي، اخلاقي و عبادي با استناد به گفتار حضرت زهرا عليهاالسلام.
اهداف دانشنامه
1. تبيين جامع و علمي از زندگاني، منزلت الهي، بينش و منش و رفع شبهات و تحريفات از زندگاني حضرت زهرا عليهاالسلام؛
2. ارائه الگوي عيني به زن مسلمان در عرصه‌هاي گوناگون اجتماعي و خانواده؛
3. تبيين حقوق و تكاليف زن، منزلت نهاد خانواده و حقوق و تكاليف اركان آن از منظر اسلام و با تكيه بر سيره و كلام فاطمه زهرا عليهاالسلام.
اصول راهبردي
الف. از لحاظ رويكرد و محتوا
1. التزام روشن به يكي از سه رويكرد بنيادي (به منظور گسترش مرزهاي معرفت ديني)، راهبردي (به منظور زمينه سازي براي انجام پژوهش‌هاي كاربردي) و كاربردي (به منظور تعميق و تحكيم فرهنگ و انديشه اسلامي و ارائه راه كارهاي عملي)؛
2. اهتمام به نوآوري در حوزه مباحث نظري از طريق اتخاذ موضوع تازه و يا ارائه "نظريه جديد" يا "تبييني نو" با راه كاري تازه (كشف يا نوگستري و عدم نقدگريزي) و يا نقد عالمانه و اساسي نظريه مشهور و مطرح (نهراسيدن از مشهورات با منطق علمي)؛
تبصره: وفاداري به اصول ومسلّمات اعتقادي برمبناي نصوص و ادلّه محرزشده، التزام به منطق اجتهاد و روش علمي ضروري است.
3. سعي در استقرار "نظريات مطرح" در زمينه موضوع تحقيق و اهتمام ويژه به "نظريات معاصر"؛ (بدين منظور، توجه به پيشينه تحقيق ضروري مي‌نمايد. همچنين منبع شناسي و تهيه فهرستي از منابع مرتبط از پيش شرط‌هاي پژوهش است.)
4. سعي بر احراز قابليت براي "مرجعيت علمي"؛ (حاصل پژوهش بايد حاوي مهم ترين، اساسي‌ترين و تحليلي‌ترين اطلاعات در زواياي موضوع خود باشد و كم و بيش خواننده را از مراجعه به متون ديگر بي‌نياز سازد و همچنين از حيث سطح علمي، قابليت رجوع محققان به عنوان مأخذ را داشته باشد.)
5. اهتمام به طرح استشهاد به كلام و كردار حضرت در مباحث، هرجا كه مناسب و ميسور باشد.
ب. از لحاظ روش‌ها و سامانه
1. به كارگيري "روش‌هاي نو" پژوهشي و نگارشي.
2. التزام بر "حُسن تأليف" و سازمان علمي سخته؛ (علاوه بر رعايت اصول فنّي تدوين و آرايش اثر، مهم‌ترين و نخستين گام در عرصه نگارش، آن است كه نويسنده ضمن مهندسي نوشتار، آغاز، ميانه و پايانه پژوهش را از پيش در نظر بگيرد كه در اين مسير، ايجاد نظم و ترتيب منطقي ميان اجزاي پژوهش و هماهنگي، از اهميت فراواني برخوردار است.)
3. التزام به اخلاق و ادب علمي در نقد و نقل مطالب و آراء؛ (حرمت نهادن به آراء و نظرات ديگران، حفظ عبارات ديگر مؤلّفان در نقل قول‌هاي مستقيم و ترجمه و نزيه نويسي؛ (نيالودن قلم به الفاظ و تعابير ركيك، ضروري است.)
4. استناد به منابع معتبر و روزآمد؛ (مطالب هر پژوهش لزوما بايد مستند و متّكي به منابع متعدد و در عين حال، معتبر و دست اول باشند.)
5. پرورش معاني (تعريف و تحرير محل نزاع، گزارش و شكافتن لايه‌هاي معنايي موضوع، استدلال به هر طريق ممكن، بررسي علل و نتايج، اشكال، مقايسه، تقسيم بندي، جمع بندي و نتيجه گيري).
ج. از لحاظ ادبيات و نثر
1. استخدام نثر شيوا، رسا و جذّاب (پرهيز از عبارات طولاني، تكلّف آميز، تصنّعي، كليشه اي، مهجور و اصطلاحات ناآشنا در زبان گفتار و نيز هرگونه تعقيد و ناهمواري در متن)؛
2. به كار بردن ادبيات ويژه موضوع تحقيق و لحاظ ذوق و سطح علمي مخاطبان؛ (پژوهش در هر موضوعي ادبيات خاص خود را داراست. از اين رو، توجه به اين ادبيات همراه با مخاطب شناسي و لحاظ ذوق و سليقه وي در هر پژوهش ضروري است.)
3. برگردان دقيق و اديبانه عبارات غيرپارسي؛
4. درست نويسي (رعايت دستور زبان فارسي)؛
5. گزيده نويسي (مراعات ايجاز و پرهيز از قلم گرداني و پرهيز از اطناب و تفصيل)؛
6. عنوان‌گذاري (قطعه قطعه كردن متن و تعيين عناوين زيبا و گويا براي هر قطعه، مخاطب را در بهره‌برداري از اثر ياري مي‌دهد.)
مدخل‌هاي نهايي
الف. گروه "منزلت و شخصيت فاطمي عليهاالسلام"
1. زيست نامه حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 2. ولادت حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 3. حضرت خديجه عليهاالسلام؛ 4. حضرت فاطمه عليهاالسلام در كنار پيامبر صلي‌الله عليه و آله؛ 5. ازدواج حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 6. حضرت فاطمه عليهاالسلام در كنار امام علي عليه السلام؛ 7. حضرت فاطمه عليهاالسلام پس از پيامبر صلي‌الله عليه و آله؛ 8. فدك؛ 9. شهادت حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 10. مدفن حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 11. فرزندان حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 12. نسل حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 13. اولاد حضرت فاطمه عليهاالسلام اولاد پيامبرند؛ 14. فاطميون؛ 15. سيره اخلاقي حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 16. سيره عبادي و معنوي حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 17. سيره همسرداري حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 18. سيره تربيت فرزند حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 19. سيره خانه‌داري حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 20. سيره سياسي حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 21. سيره فرهنگي اجتماعي حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 22. خلقت نوري حضرت فاطمه عليهاالسلام پيش از دنيا؛ 23. اسما و اوصاف حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 24. فضايل و مناقب حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 25. كرامات حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 26. حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ برترين زن عالم؛ 27. عصمت حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 28. محدّثه بودن حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 29. حضرت فاطمه عليهاالسلام در آخرت؛ 30. علم حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 31. حضرت فاطمه عليهاالسلام از نگاه قرآن؛ 32. حضرت فاطمه عليهاالسلام از نگاه پيامبر صلي‌الله عليه و آله؛ 33. حضرت فاطمه عليهاالسلام از نگاه امام علي عليه السلام؛ 34. حضرت فاطمه عليهاالسلام از نگاه ائمّه اطهار عليهم السلام؛ 35. حضرت فاطمه عليهاالسلام از نگاه همسران پيامبر؛ 36. حضرت فاطمه عليهاالسلام از نگاه صحابه و تابعان؛ 37. حضرت فاطمه عليهاالسلام از ديدگاه انديشمندان؛ 38. سيماي حضرت فاطمه عليهاالسلام در كتب عامّه؛ 39. روايات حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 40. خطبه حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 41. شرح خطبه حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 42. صحيفه حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 43. حضرت فاطمه عليهاالسلام در ادب و شعر فارسي؛ 44. حضرت فاطمه عليهاالسلام در ادب و شعر عربي؛ 45. كتاب شناسي حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 46. ادبيات فاطمي عليهاالسلام؛ 47. زنان همراه و خدمتگزار حضرت فاطمه عليهاالسلام؛ 48. سير فاطمه شناسي در طول تاريخ.
ب. گروه "حكمت فاطمي عليهاالسلام"
49. خداشناسي؛ 50. جهان شناسي؛ 51. انسان شناسي؛ 52. عدل الهي؛ 53. وحي و نبوّت؛ 54. قرآن شناسي؛ 55. امامت؛ 56. معاد؛ 57. شفاعت؛ 58. عبادت و عبوديت؛ 59. دعا؛ 60. ايمان، نفاق، كفر؛ 61. اخلاق و فضايل اخلاقي؛ 62. تعليم و تربيت؛ 63. فلسفه احكام؛ 64. سياست و عدالت؛ 65. دين و دنيا؛ 66. اوصاف شيعيان؛ 67. جامعه و تاريخ؛ 68. مهدويت.
ج. گروه "زن و خانواده" (فقه و حقوق علوم اجتماعي)
69. روش شناسي و شيوه استنباط؛ 70. مباني و منابع استنباط؛ 71. آسيب شناسي مطالعات زنان: علل و عوامل؛ 72. ضرورت و روش طرّاحي الگوي جامع شخصيت زن مسلمان؛ 73. جايگاه انساني زن؛ 74. جايگاه ارزشي زن؛ 75. زن، مرد: تفاوت ها؛ 76. نسبت ميان زن و مرد:
يك. مباحث فقه و حقوق:
77. جنسيت و خطابات قرآني؛ 78. كلياتي از نظام حقوق زن در اسلام؛ 79. برابري يا تناسب حقوقي زن و مرد؛80. بلوغ و رشد دختران؛ 81. زن و عبادت؛ 82. پوشش زنان از نگاه حقوقي؛ 83. روابط زن و مرد از نگاه فقهي؛ 84. مالكيت زن از نگاه حقوقي؛ 85. ارث زنان؛ 86. ديه و قصاص زن؛ 87. زن و قضاوت؛ 88. شهادت زن؛ 89. ولايت بر ازدواج؛ 90. مهريه؛ 91. نفقه؛ 92. مباحث حقوقي ازدواج موقّت؛ 93. تعدّد زوجات؛ 94. معاشرت به معروف؛ 95. مباحث حقوقي طلاق؛ 96. حضانت؛ 97. عِدّه؛ 98. سرپرستي خانواده؛ 99. زن و ولايت؛ 100. شروط ضمن عقد ازدواج؛ 101. حقوق زنان، واقعيت‌ها و چالش ها.
دو. مباحث علوم اجتماعي:
102. اسلام و تحوّل در شخصيت زن؛ 103. فمنيسم؛ 104. حضور اجتماعي زنان، راهبردها و شيوه ها؛ 105. اشتغال زنان؛ 106. حجاب از نگاه اجتماعي؛ 107. روابط زن و مرد؛ 108. خانواده از نگاه اسلام؛ 109. ازدواج؛ 110. مديريت خانواده؛ 111. تعدّد زوجات (اجتماعي)؛ 112. مباحث اجتماعي ازدواج موقّت؛ 113. طلاق؛ 114. مسائل اجتماعي زنان؛ 115. جنسيت و اخلاق؛ 116. اخلاق جنسي؛ 117. زن اسوه؛ 118. مادري؛ 119. همسري؛ 120. تربيت دختران از نگاه اسلام؛ 121. جنسيت و تربيت؛ 122. عقل و احساس در زنان؛ 123. زن، زيبايي و تجمّل؛ 124. زن و سياست؛ 125. زن و اقتصاد؛ 126. زن و آموزش؛ 127. زن و هنر.
دانشنامه فاطمي با هدف معرفي تخصصي زواياي مختلف زندگاني، سيره و تعاليم حضرت فاطمه زهرا (س) به عنواني الگوي عيني زن مسلمان تدوين شد
اين دانشنامه دائرة المعارفي است داراي ساختار موضوعي، هشت جلدي و مشتمل بر 120 مدخل كلي
وفاداري به اصول و مسلّمات اعتقادي بر مبناي نصوص و ادلّه محرزشده، التزام به منطق اجتهاد و روش علمي از اصول ضروري تدوين اين دانشنامه بوده است.

منبع: روزنامه جمهوری اسلامی