بوستان حجاب

هرچند اسلام به رفتار شايسته با حيوانات و حتي آزار نرساندن به آنها را (جز در موارد خاص) توصيه کرده اما هم خانه و هم غذاشدن و همنشيني با حيواناتي نظير سگ و مار و حيوانات درنده را حرام کرده است و در مواردي هم که به نگهداري حيواناتي چون مرغ و خروس و کبوتر و مانند آنها سفارش کرده، در صورتي آن را مجاز دانسته که موجب اذيت و آزار ديگران نشود و مشکلاتي را براي جامعه و مردم در بر نداشته باشد با وجود اين ديدگاه متاسفانه گاه در جامعه به ويژه در شهرهاي بزرگ و طبقات مرفه شاهد هم خانگي و هم غذاشدن برخي افراد با حيواناتي مانند سگ و مار و ... هستيم که هيچ مبنا و منطق عقلي و شرعي ندارد و صرفا رفتاري تقليدگونه از غربي ها به شمار مي رود. دکتر ابهري رفتارشناس در گفت وگو با خراسان با اظهار تاسف از اين گونه رفتارها آن را تحليل کرده و پيامدهاي منفي آن را باز گفته است. آيت ا... حسيني خراساني هم احکام فقهي نگهداري از حيوانات را بيان کرده و ديدگاه اسلام درباره اين رفتارها را توضيح داده است.

دکتر مجيد ابهري آسيب شناس اجتماعي با بيان اين که در گذشته حيوانات در خدمت رفاه و آسايش انسان قرار داشتند اما امروزه انسان مدرن قرن ۲۱ در خدمت حيوانات قرار گرفته و تسليم آنها شده است، گفت: امروزه در خيابان ها و معابر و کوچه ها افرادي را مشاهده مي کنيم که سگ در بغل گرفته يا در کنار خود در خودرويشان نشانده اند، با او هم غذا مي شوند و اين حيوان را به رختخواب خود مي برند يا در خانه هاي کوچک آپارتماني خود از جانوراني نگهداري مي کنند که ناقل انواع بيماري ها هستند. به عنوان مثال بيماري هاي ذونوتيک که ساده ترين آن عفونت ريه ها، کيست هاي مغزي، انگل هاي روده اي و بيماري هاي تنفسي و کليوي به خصوص در کودکان و زنان است، از طريق اين حيوانات منتقل مي شود.

بادهاي روده اي اين حيوانات نوعي ويروس در فضا منتشر مي کند که از جمله عوارض انتشار اين ويروس ها عفونت هاي ريوي و ايست قلبي است.به همين دليل و دلايلي مانند آن است که دين مبين اسلام بزاق سگ را نجس دانسته است،زيرا در همين آب دهان سگ مجموعه اي از ميکروب ها وجود دارد. در پاره اي از اوقات ملاحظه مي کنيم کودکان در خانواده هايي که از اين حيوان نگهداري مي کنند سگ را مي بوسند يا در بغل مي گيرند که متاسفانه به انواع بيماري ها مبتلا مي شوند.

وي به رفتارهاي عجيب عده اي از افرادي که از حيوانات در خانه نگه داري مي کنند اشاره کرد و گفت: آرايشگران، آرايشگاه هاي ويژه سگ در تهران و برخي شهرهاي بزرگ آن هم با تعيين وقت قبلي براي گرفتن ناخن سگ و مانيکور (لاک زدن و تزئين ناخن ها) حدود ۴۰۰هزار تومان دستمزد مي گيرند. اغلب کساني که اين حيوانات را نگهداري مي کنند ويزيت و معاينه پزشکي اين حيوانات را جزو ضروريات نگهداري آن ها برمي شمارند و نمي توانند از خريد بيسکويت و آبنبات و آدامس براي سگ و گربه هايشان چشم پوشي کنند.

ابهري با بيان اين که نگه داري از حيوانات نزد برخي افراد جامعه ما، بيانگر نوعي آسيب اجتماعي و رفتاري است که بايد مورد توجه قرار گيرد به لحاظ رفتارشناسي به دلايل نگهداري حيوانات در منزل شخصي و مسکوني اشاره کرد و يادآور شد: دليل اول اين امر غربزدگي است.

متاسفانه نزد برخي تجددمآب ها داشتن سگ و گربه نوعي تفاخر و پيشرفت محسوب مي شود. متاسفانه به اين گونه جانوران نيز اکتفا نمي شود از مار بوآي ۶متري تا سوسمار و بزمجه و حيوانات وحشي مثل شير و خرس و ببر و پلنگ در خانه ها نگهداري مي شود. در پاره اي از اوقات برخي از اين حيوانات از خانه فرار مي کنند يا صاحب خانه از سير کردن آن ها عاجز مي شود و آن ها را در خيابان رها مي کند و ما با تعجب آن ها را مي بينيم. ده ها سال است که شير ايراني در معرض انقراض قرار دارد حال چگونه است که تولد توله شير در خيابان هاي تهران يافت مي شود.گاهي حيواناتي در خيابان ها و خانه هاي ما پيدا مي شود که در جنگل ها و بيابان ها هم پيدا نمي شود. از بزمجه ۲متري گرفته تا عقاب و کرکس و روباه و شغال که شهرها را مرکز جولان خود قرار داده اند. چندي پيش چند توله شير در خيابان هاي تهران پيدا شد که کمتر کسي اين سوال را مطرح کرد که اين شيرها از کجا آمده است و صاحبان آن چه کساني هستند؟ خانه هايي وجود دارد که ده ها مار و عقرب و رتيل در آن نگه داري مي شود که من به عنوان يک رفتارشناس در مقابل اين گونه رفتارها مبهوت هستم.

اين استاد دانشگاه پرکردن خلاء هاي عاطفي اشخاصي را که با ديگران روابط عاطفي محکمي ندارند و تنها و منزوي هستند، يکي ديگر از دلايل رفتاري و رواني نگه داشتن حيوانات در منزل برشمرد و افزود: برخي افراد تنها و منزوي حيوانات را به عنوان همدم و هم نفس و مونس خود برمي گزينند.

فردي براي درمان افسردگي به من مراجعه کرده بود و در پاسخ به سوال من که علت اين حزن و افسردگي عميق را پرسيدم، گفت: «يک مار پيتون داشتم که ۲۰ميليون تومان خريده بودم. متاسفانه بر اثر سرما فوت کرد. کاش بچه ام مي مرد يا برادرم از دستم مي رفت اما مارم زنده بود از آن وقت ديگر زندگي براي من ناممکن شده است.» اگر به حرف هاي اين مرد دقت کنيم، تاسف مي خوريم که تفکر و انديشه يک انسان تا چه حد مي تواند تنزل پيدا کند که مار وحشي خطرناک را بر فرزند و برادر خود ترجيح دهد.

وي گسترش روزافزون برنامه هاي ماهواره اي و تبليغ شيوه  هاي زندگي اروپايي در اين برنامه ها را سومين دليل مهمي دانست که باعث افزايش آمار تعداد دارندگان حيوانات خانگي شده است.

ابهري در اين زمينه خاطرنشان کرد: برخي از اشخاص که تربيت خانوادگي و پايگاه فکري استواري ندارند از اين برنامه ها الگوبرداري مي کنند و روش زندگي خود را دقيقا با اين برنامه ها هماهنگ مي سازند. در حالي که فخرفروشي و تظاهر به غربي بودن و اروپايي شدن دردي را از کسي درمان نمي کند. الگوبرداري از فيلم هاي ماهواره اي در زندگي هاي غربي فقط به مشکلات زندگي ما مي افزايد.

اين حيوانات زبان بسته در دست ما بلاتکليف مانده اند که ما براي پز دادن هاي اجتماعي و پر کردن خلاءهاي عاطفي و تقليد زندگي اروپايي از آن ها استفاده مي  کنيم.

ابهري خاطرنشان کرد: متاسفانه در برخي مناطق کشور گزارش شده است که برخي ارتباطات جنسي هم با حيوانات دارند.

من هنگام تحصيل در انگلستان اطلاع پيدا کردم که سگ هاي تربيت شده براي روابط جنسي توسط برخي زنان فاسد انگليسي اجاره مي شد اما گمان نمي کردم که روزي در ايران برخي اشخاص ارتباط با حيوانات را نيز به يک روش زندگي تبديل کنند. اين ارتباط جنسي نشانه دور از انسانيت و نبود اخلاق و فاصله گرفتن از ارزش هاي انساني است.

اين اشخاص بايد بدانند که برقراري ارتباط جنسي با حيوانات موجب ورود بيماري هايي مي شود که به نوزاد انسان نيز منتقل مي شود و براي رعايت مسائل اخلاقي از بيان بسياري از اين موارد معذورم.

آيت ا...حسيني خراساني، از مدرسان حوزه علميه قم نيز نگهداري از حيوانات را از نگاه دين اسلام و فقه شيعه مورد بررسي قرار داد و با بيان اين که بيشتر فقهاي شيعه به تبعيت از روايات اهل بيت(ع) در بحث هاي خود به موضوع نگهداري و حقوق حيوانات پرداخته اند، گفت: قاعده کلي در فقه شيعه اين است که نگهداري از حيوانات در منزل اگر داراي هدف و غرض عقلايي و شرعي باشد، اشکالي ندارد.

حتي در رواياتي از پرنده هاي خانگي مثل کبوتر، خروس، مرغ، بلبل و قمري اسم برده شده است که در صورتي که شرايط فراهم باشد مانند اين که مزاحمتي براي همسايگان يا ضرري براي انسان و محيط زندگي و ... نداشته باشد، نگهداري از اين حيوانات مستحب است زيرا چنين حيواناتي داراي منفعت هايي براي انسان است.

وي با بيان اين که نگهداري از حيواناتي مانند خروس براي انسان منفعت دارد، افزود: در گذشته که امکانات کافي در اختيار انسان نبود معمولا خانواده هاي مسلمان از حيواناتي مثل خروس نگهداري مي کردند تا هنگام سحر با آوازي که مي خواند اهالي خانه را براي نماز صبح بيدار کند، که هنوز هم در روستاها اين سنت ادامه دارد و سحرگاهان قبل از طلوع خورشيد خروس با آواز خواندن، وقت نماز را به اهالي خانه گوشزد مي کند. به همين دليل در برخي مناطق ايران، از آواز خروس به اذان ياد مي شود و مي گويند خروس  اذان مي گويد.

حيواناتي مثل قمري هم چنين ويژگي دارد و هنگام صبح، وقت را به انسان يادآوري مي کند.

در ادبيات فارسي هم مشهور است که مي گويند همه اجزاي طبيعت از جمله حيوانات مشغول تسبيح خداوند هستند و به نوعي آواز خواندن حيوانات عبادت و نيايش آن ها محسوب مي شود که انسان را تحت تاثير قرار مي دهد.

اين مدرس حوزه علميه قم به حيوانات مفيد ديگري مثل سگ اشاره کرد که نگهداري از آن ها به دليل اين که از نظر عقلايي براي انسان منافع دارد، بدون اشکال است.

او در اين زمينه تصريح کرد: در فقه ما سگ از نظر نوع به چهار دسته تقسيم مي شود. دسته اول سگ هاي نگهبان گله (کلب ماشيه) است، دسته دوم که به آن ها (کلب حائط) گفته مي شود از اموال و منزل انسان نگهداري مي کند، دسته ديگري از سگ ها که به (کلب زرع) مشهور است براي نگهداري از مزرعه گماشته مي شود و دسته چهارم سگ ها هم که به سگ شکار (کلب صيد ) مشهور است در گذشته براي انسان شکار انجام مي داد. چنان که مشاهده مي شود همه اين انواع سگ براي انسان منفعت عقلايي دارد پس از نظر شرعي نگه داشتن آن ها اشکالي ندارد.

اگرچه سگ به لحاظ فقهي نجس العين محسوب مي شود که در هيچ شرايطي پاک نيست و حتي ظرفي که آب دهان سگ به آن رسيده است فقط با چند بار شستن با خاک پاک مي شود، اما اگر اين حيوان براي انسان منفعت داشته باشد ماليت هم پيدا مي کند يعني با وجود نجس العين بودن، خريد و فروش آن اشکالي ندارد. امروزه هم از سگ ها در کشف موادمخدر، جنازه يابي در زلزله ها و سيل ها و ... استفاده مي شود پس چنين سگ هايي هم مفيد و داراي منافع عقلايي است.

حسيني خراساني از حيواناتي مثل گربه که در گذشته در شکار حيوانات و حشرات موذي نقش و فوايد عقلايي داشته است، به عنوان دسته اي ديگر از حيوانات مفيد نام برد و اظهار داشت: کبوترها هم در گذشته و حتي امروز داراي منافع عقلايي است. برخي از گوشت و تخم آن ها بهره مي برند، در گذشته از کبوترها براي نامه رساني استفاده مي شد و ... که وقتي چنين منافعي را از آن ها سراغ داريم نگهداري آن ها اشکالي ندارد، حتي اگر نگهداري آن ها غرض عقلايي نداشته باشد چون منع شرعي نداريم نگهداري آن ايرادي ندارد.

وي با بيان اين که متاسفانه با پديده اي به اسم کبوتر بازي روبه رو هستيم که باعث آزار و اذيت ديگران مي شود، گفت: نگهداري از پرنده هايي مثل کبوتر در صورتي به لحاظ شرعي اشکالي ندارد که باعث مزاحمت براي همسايه ها نشود و محيط زيست را آلوده نکند يا براي اعضاي خانواده به لحاظ بهداشتي خطري به دنبال نداشته باشد و گرنه نگهداري آن ها صحيح نيست.

مدرس حوزه علميه قم به حيواناتي که از نظر فقهي نگهداري از آن ها ممنوع و غيرشرعي است، اشاره کرد و گفت: از نظر فقه شيعه نگهداري حيوانات موذي و آزار رسان مثل مار، عقرب، شير و ... يا حيواناتي که غرض عقلايي ندارد و صرفا براي سرگرمي نگهداري مي شود مثل خرگوش يا مورچه و ... ممنوع و حرام است.

وي با تاکيد بر اين که از نظر فقه شيعه رعايت حقوق حيوانات واجب است، يادآور شد: امروز در جهان با پديده اي به اسم حقوق حيوانات روبه رو هستيم به ويژه تلاش مي شود از حيواناتي که نسلشان رو به انقراض است، خوب نگهداري شود تا نسل آن ها از بين نرود. از نظر احکام اسلامي هم حقوق حيوانات بايد رعايت شود و به لحاظ شرعي اگر کسي حيواني داشته باشد که به خوراک يا بهداشت او توجه نمي کند يا او را آزار مي دهد فعل حرامي را مرتکب شده است. اگر افراد نمي توانند حقوق حيوانات را رعايت کنند برعهده حکومت اسلامي است که حقوق حيوانات را رعايت و اسباب نگهداري آن ها را فراهم کند.

آيت ا... حسيني خراساني در ادامه سخنانش با اظهار تاسف از اين که در حال حاضر نگهداري از حيوانات در کشور ما از چارچوب اصلي و شرعي خود در خيلي از موارد خارج شده است و اين نوع نگهداري از حيوانات با روح احکام اسلامي و فقه شيعه مطابقت ندارد و حرام است، خاطرنشان کرد: متاسفانه در خيلي از موارد فرهنگ نگهداري از حيوانات برگرفته از فرهنگ غرب است که از طريق ماهواره و ... اين فرهنگ وارد جامعه ما شده است. به عنوان نمونه اگر خانواده ها سگ نگهداري مي کنند اين سگ ها تزئيني است و هيچ منفعت عقلايي ندارد و صرفا براي سرگرمي و وقت گذراني خريده مي شود و گرنه سگ کوتوله و کوچکي که نمي تواند از خانه نگهداري کند يا شکار انجام دهد چه سودي مي تواند داشته باشد در حالي که افراد براي خريد آن ها هزينه هاي بالايي را هم متقبل مي شوند.

وي با بيان اين که به لحاظ شرعي محل نگهداري حيوانات مانند سگ بايد جدا از محل زندگي انسان باشد گفت: متاسفانه در حال حاضر، حيواناتي که در خانه نگهداري مي شود وارد حريم شخصي انسان ها شده اند و حتي عضوي از خانواده محسوب مي شوند، به طوري که براي سگ اتاق و تخت خواب با امکانات ويژه تدارک ديده مي شود، او را به حمام و دستشويي مي برند، سر سفره مي نشانند حتي گاهي در خيابان مشاهده مي شود که فرد سگ خود را کنار دستش داخل خودرو نشانده است و هر جا مي رود اين سگ همراه اوست، سگ را مي بوسد، دست نوازش بر سر او مي کشد و ....اين نوع نگهداري از حيوانات قطعا به لحاظ شرعي حرام است و گناه محسوب مي شود. به ويژه آن که حريم شرعي مانند نجس العين بودن حيواناتي مثل سگ و ... مراعات نمي شود و از همه بدتر اين که سبک زندگي غربي ترويج مي شود. وي در پايان اين گفت وگو با بيان اين که وقتي اسلام از مسلمانان مي خواهد حتي حيواناتي را که منفعت عقلايي دارد جدا از محيط زندگي خود نگهداري و حدود شرعي را مراعات کنند، گفت: بنابراين ايجاد ارتباطات ديگر با حيوانات مثل ارتباط جنسي قطعا حرام است و معصيت بزرگي محسوب مي شود که شرح کامل احکام آن در فقه آمده است.