بوستان حجاب

سنت ازدواج در ميان ايرانيان محترم شمرده مي شود و هر كدام از آداب و رسومي كه براي باشكوه تر برگزار كردن آن اجرا مي كنند فلسفه اي دارد كه توجه به آن فرهنگ ازدواج ساده همراه با پايبندي به عقايد و مذهب را در ميان جوانان گسترش مي دهد.
تاريخچه برخي از رسوم در جشن عروسي، به پيش از تاريخ مي رسد. اين رسوم، در فرهنگ بسياري از ملل جهان مشترك است. تبادل حلقه ازدواج، تبادل مهريه و شيربها، هديه دادن گل، شام دادن در شب عروسي، شعرخواني، دعا و خواندن كتب مقدس مانند قرآن در فرهنگ ملل گوناگون به شكل هاي مختلف و با جزئياتي متفاوت وجود دارد. درعين حال امروزه برخي از زوج ها، مايلند مراسم عروسي خود را در مكان هاي عجيبي مانند معدن، داخل بلدوزر، در آسمان و حتي در فضا برگزار كنند.
اما در ميان ايرانيان سنت ازدواج محترم شمرده مي شود و هر كدام از آداب و رسومي كه براي باشكوه تر برگزار كردن آن اجرا مي كنند فلسفه اي وجود دارد كه توجه به آن، فرهنگ ازدواج ساده همراه با پايبندي به عقايد و مذاهب در ميان جوانان گسترش مي دهد.
در اين باره سپيده اميني راد، مردم شناس مي گويد: نمايش و شناساندن آداب و رسوم ايرانيان در بحث ازدواج مي تواند به آسان سازي ازدواج كمك كند چرا كه در بسياري از اقوام مراسم عروسي با كمترين هزينه و در عين حال باشكوه ترين مراسم برگزار مي شود. بنابراين مي توان گفت كه ايرانيان از ديرباز همه اقوام و فاميل را در برگزاري مراسم عروسي شركت مي دادند و هر رسمي كه بلد بودند را به كمك يكديگر اجرا مي كردند كه اين موضوع به باشكوه شدن يك مراسم ازدواج كمك شاياني مي كرد.
وي ادامه مي دهد: اگر سنت هاي ازدواج به جوانان اين دوره شناسانده شود چه بسا تجملاتي كه گريبان آنها را گرفته كمرنگ تر شود چون به طور حتم آنها مي گويند كه به عنوان مثال از قديم مهريه ايرانيان كم بوده و اكنون مهريه هاي بالا فرهنگي است كه از غرب ياد گرفته ايم بنابراين بهتر آن است كه مانند نياكانمان رفتار كنيم.
هزار و يك رنگ عروسي اقوام ايراني
بررسي برخي از آيين هاي ازدواج در ميان اقوام ايراني، نشان از مشاركت اقوام مختلف در برگزاري مراسم ازدواج، تهيه جهيزيه، شام عروسي و برپايي جشن ها دارد تا آنجا كه در ميان برخي از اقوام ايراني خانواده هاي عروس و داماد نه يك يا دو روز بلكه هفت تا ده شبانه روز مراسم جشن را ادامه دهند.
برخلاف برخي مناطق كه ميزان مهريه عروس را سكه به تعداد سال تولد نوعروسان تعيين مي كند، اين مرحله از عروسي تركمن بسيار ساده بوده است. شيربها نيز در گذشته به صورت مال، گوسفند، گاو، قوچ و شتر بود كه به عروس داده مي شود و به باور تركمن ها، شيربها جنبه هديه دادن دارد.
در ميان اقوام لر، معمولاً رسم براين است كه زنان فاميل دختري را براي پسر انتخاب مي كنند و چندين بار به خانه دختر رفت و آمد مي كنند تا حركات و رفتار او را در برخورد با مهمان و خانواده اش مورد ارزيابي قرار دهند پس از آن نوبت به آمد و شد ريش سفيدان است.
اين مرحله از عروسي در واقع پا درمياني افراد بزرگ طايفه و به نوعي تضمين دادن آنان به منظور تأييد داماد درمورد خصوصيات فردي و اجتماعي وي به خانواده عروس است.
پس از اينكه اين ريش سفيدان نظر خانواده عروس را جلب كردند مقدمه كار فراهم شده و خانواده و فاميل داماد پس از چند روز رسماً به خواستگاري عروس مي روند. پس از اين مرحله خانواده عروس نيز شرط هاي خود را براي قبول اين وصلت اعلام كرده و خانواده داماد بعد از چند روز رضايت خود را به خانواده عروس اعلام مي كند.
يكي از آداب ويژه مردم لر كه در آيين هاي عروسي مردم اين ديار رايج است اجراي مراسم هاي شاد به همراه بازي هاي سنتي و محلي است. ساز و سماع، كمانچه و تنبك از آلات موسيقي است كه در آيين عروسي لرها از آن استفاده مي شود.از نكات جالب مربوط به ازدواج در غالب نقاط گيلان به ويژه در مناطق روستايي يكي آن است كه پيوند دو خانواده اصولاً با ياري و همكاري در كار و زندگي آغاز مي شود. تأملي در قسمت هاي مختلف اين مراسم نشان مي دهد كه اگرچه از جهت مالي داد و ستدهايي در قالب هداياي مختلف بين دو خانواده صورت مي گيرد، كه البته بخش عمده آن جنبه كمك به عروس و داماد را دارد اما همكاري هاي مختلف بسيار چشمگير است.
پسران در شاليكاري، دوري شالي، كلش ريختن بام خانه ها، دروي گندم و ساير كارهاي كشاورزي و باغداري، دامداري، نوغان داري و غيره كه برعهده مردان است به كمك پدر نامزد خود به اصطلاح به ياوري مي روند. دامادها معمولاً اين كار را بعد از ازدواج نيز ادامه مي دهند.
در شرق گيلان نهالي را كه در خانه پدر عروس كنده اند همراهش مي كنند و اين نهال را عروس و داماد با هم در خانه داماد مي كارند. در بعضي از روستاهاي غرب و شرق گيلان مادر عروس پاي خروسي را كه از مادر داماد گرفته با رشته هاي رنگين ابريشمين به پاي مرغ مي بندد و آن مرغ و خروس را با عروس همراه مي كنند تا در خانه داماد بند از پاي آن برگيرند و در لانه اي كه آماده كرده اند جايشان دهند.
اجراي موسيقي سنتي و رقص محلي
يكي از بخش هاي مهم هر مراسم عروسي سنتي در شهرهاي ايران اجراي موسيقي هاي سنتي است. به عنوان مثال در قشم اين موسيقي سنتي «عضوا» ناميده مي شود. «عضوا» از قديم در قشم مرسوم بوده است كه طي آن داماد را به خانه عروس مشايعت مي كنند. «عضوا» معمولا در ساعات آخر جشن عروسي از جلوي بازار آغاز شده و به منزل عروس ختم مي شود. اجراكنندگان اين موسيقي سنتي به همراه داماد اين مسير را پياده طي مي كنند.
مهريه بالا نشانه سنگ بزرگ براي نزدن است
اما عروسي تركمن ها پر از رمز و رازي است كه به دوران هاي قديمي زندگي آن ها بستگي دارد، مراسم ازدواج در گذشته تاحدودي متفاوت تر از مراسم عروسي درحال است، ازدواج تركمن ها در گذشته چندين مرحله داشت. تصميم گيري پدر و مادر عروس، شيريني رد كردن، تعيين شيربها و روز عروسي از جمله مراحل جشن عروسي تركمن هاست كه نوع و شيوه اجرايي برخي از اين رسوم فرق كرده است. در ميان تركمن ها تعيين مهريه زياد توسط خانواده داماد همانند سنگ بزرگ براي نزدن به حساب مي آيد.
بوي عطر نارنج در مراسم ازدواج شيرازي ها
شيرازي ها خانه داماد و عروس را براي مراسم عروسي آذين بندي مي كنند و گلدان هاي سفالي كه معمولا داراي گل شمعداني است دور حوض مي گذارند. كف حياط فرش مي گسترند بعد از حضور همه مدعوين و گرم شدن مجلس به دنبال عروس مي روند.
معمولا زنان هنگام ورود به خانه عروس كل مي زنند و زناني كه در خانه عروس يعني از ياران نزديك او هستند با كل جواب مي دهند بعد بزرگتري كه همراه داماد است از پدر و مادر عروس اجازه مي خواهند كه او را با خود ببرند. عروس دست پدر و مادر خود را مي بوسد و خداحافظي مي كند بعد عروس را از زير قرآن مي گذرانند. هنگامي كه عروس به خانه داماد وارد مي شود يك نفر ظرفي را كه در آن عسل است جلو عروس مي آورد عروس انگشتش را كمي در آن زده به در خانه مي كشد و وارد مي شود. سيني ديگري كه يك جلد قرآن مجيد و يك ظرف و يك كاسه آب كه برگ سبز يا شاخه گل در آن مي افكنده اند و يا نارنجي كه روي آب كاسه افتاده جلوش آورده مي شود.
عروس قرآن را مي بوسد و از زير آن مي گذرد و ديگران ظرف نقل را روي سرش مي پاشند. بعد كاسه آب را كه نارنج يا برگ سبز يا شاخه گل در آن شناور است پيش پايش مي گذارند تا عروس از روي آن رد شود. عروس بايد طوري عبور كند كه پايش به ظرف اصابت كند و ظرف واژگون شود.
هفت شبانه روز عروسي در چهارمحال و بختياري
شايد بگوييد آن قدر مراسم ازدواج تشريفاتي و تجملاتي شده است كه ديگر نمي توان بيشتر از يك روز مراسم عروسي برگزار كرد و از مهمانان پذيرايي كرد اما در منطقه سامان چهارمحال و بختياري تا همين چند سال پيش هفت شبانه روز عروسي برگزار مي شد.
در روستاهاي اين استان عروسي ها هفت شبانه روز طول مي كشد و فاميل نزديك داماد و همه همسايگان هفت روز مانده به روز عروسي در خانه داماد جمع مي شوند و هر كدام مشغول كاري مي شود. همه دست به دست هم مي دهند و كارهاي عروسي را انجام مي دهند.
در عروسي هاي روستايي، اهالي روستا خودشان براي عروسي آشپزي مي كنند و اجاق هاي بزرگ گلي را به پا مي كنند و براي آتش زير ديگ ها همه مردان فاميل جمع مي شوند و از صحرا هيزم مي آورند تا در روز عروسي مشكلي نداشته باشند.
زنان فاميل از هفت روز قبل گردهم مي آيند و كارهايي از جمله پاك كردن سبزي براي قورمه و لپه براي قيمه و پوست كندن بادمجان و سرخ كردن، پاك كردن گوشت و مرغ و... انجام داده تا در روز عروسي كاري باقي نمانده باشد تا بتوانند سنت هاي عروسي را با خيال آسوده انجام بدهند.
ازدواج اقوام مختلف ايران در حافظه جهاني ثبت مي شود
به گزارش مهر، از نظر كارشناسان ميراث فرهنگي هر كدام از آداب و رسوم اقوام مختلف ايراني به دليل تنوع رسوم و ويژگي هاي خاص آن مي تواند در فهرست ميراث جهاني به ثبت برسد. به همين دليل معاون ميراث فرهنگي كشور با بيان اين كه پرونده ازدواج اقوام ايراني توسط كارشناسان ميراث فرهنگي تهيه و فرستاده شده است، گفت: اين پرونده به دليل شاخصه هاي خاص امسال در فهرست نمونه ميراث جهاني يونسكو ثبت خواهد شد.اما دريغ كه اين رسوم رو به نابودي رفته و اكنون دختران مهريه هايي هموزن سكه به اندازه سال تولدشان، ارتفاع كوه هيماليا و وزن كشتي تايتانيك طلب مي كنند كه مطمئنا تأثيري در دوام، پايداري و خوشبختي يك زندگي ندارد.