بوستان حجاب

يکي از مهم ترين زمينه هايي که در سال هاي گذشته براي فعاليت بيشتر زنان در جامعه فراهم شد، تسهيل روند حضور زنان در دانشگاه ها و مراکز تحصيلي عالي بود. در اين راستا سهم زنان در استفاده از امکانات آموزشي و تحصيلي با مردان برابر شد و چندين سال است که در اين حوزه زنان از مردان پيشي گرفته اند. اما چالش عمده و جدي سال هاي اخير آمار بيکاري زنان است. به نوشته خبر آنلاين طبق آخرين آمار مرکز آمار از وضعيت بازار کار کشور، از ۲۴ ميليون شاغل تنها ۵ ميليون نفر زن هستند. طبق همين آمارها از۳ ميليون و ۵۰۰ هزار نفر بيکار کشور يک ميليون و ۲۰۰ هزار نفر زن هستند و به عبارتي سهم زنان بيکار در کشور ۳۴ درصد است. در اين زمينه يکي از مقام هاي وزارت کار هشدار داده است که در آينده با هجوم 2.5 برابري زنان به بازار کار مواجه خواهيم بود. به اين ترتيب واضح است که حوزه اشتغال زنان يکي از پرچالش ترين حوزه هاي پيش رو در جامعه ايران خواهد بود و اين موضوع نياز به بررسي زيادي دارد. در اين باره نظر ۲ کارشناس را درباره شاخص هاي مطلوب درباره جايگاه زن در جامعه ايراني و تاثير اشتغال زنان بر خانواده جويا شده ايم که در ادامه مي آيد.

بدون شک اگر بخواهيم وضعيت زنان را در جامعه امروز ايران ارزيابي کنيم، چاره اي نداريم جز اين که شاخص هايي را براي اندازه گيري وضعيت و شرايط زنان ملاک قرار دهيم؛ اما نکته اين جاست که چنين شاخص هاي کامل و متناسبي با آرمان هاي انقلاب پس از ۳۰ سال توليد نشده است و ما به اشتباه وضعيت زنان ايراني را براساس شاخص هاي غيربومي و اسلامي تحليل کنيم. حجت الاسلام والمسلمين محمدرضا زيبايي نژاد با بيان اين نکته به خبر آنلاين مي گويد: لازم است بعد از توليد نظريه و الگوسازي ، شاخص هاي متناسب را ارائه کنيم تا بتوانيم وضعيت دقيق زنان را در جامعه کنوني رصد کنيم.

نکته اين جاست که طبق آموزه هاي ديني توجه به مناسبات خانوادگي در اولويت قرار دارد و در تقسيم بندي ارزشي اولويت اول براي زنان همسري، مادري، خانه داري و فعاليت اجتماعي است. حالا اگر از زن امروز بخواهيم در خانه بنشيند در حالي که جامعه ديگر خانه داري را ارزشمند نمي داند و زن با وجود رونق  فناوري و فراواني امکانات در منزل بيکار است و تعداد فرزندان کم شده و... چند اتفاق مي افتد که افزايش مصرف، خريد زياد، افزايش نارضايتي از زندگي،مصرف گرايي و... فقط چند مورد آن است. اين در حالي است که اگر در گذشته زن در خانه مي ماند، تعداد فرزندان زياد بود، کارهاي منزل او را مشغول مي کرد، مورد حمايت اقتصادي مرد قرار مي گرفت، روابط خويشاوندي برقرار بود و او هيچ گاه احساس تنهايي نمي کرد.دقت کنيد که در غرب زيرساخت ها و شبکه اجتماعي براي حضور زنان در جامعه فراهم است، يعني زن تنهاست، فرزند کمي دارد، بايد از نظر اقتصادي مستقل باشد، روابط خويشاوندي کم رنگ است پس ارتباطات خود را در محل کار و جامعه گسترش مي دهد و... . کسب استقلال در جوامع غربي ارزش تلقي مي شود و در ساختار خانواده نقش مرد و زن يکي است. در اين راستا بايد قبل از هرچيز در جامعه خود الگو، شاخص و نظريه هاي محکم درباره نقش زنان را تعريف کنيم تا بتوانيم به نقطه آرماني دست يابيم.وي به ناهماهنگي هاي موجود درباره سياست هاي حمايتي ويژه اشتغال زنان از يک سو و سياست هاي حمايتي از زنان خانه دار از سوي ديگر اشاره و تاکيد مي کند: اين ناهماهنگي به اين دليل است که الگوي مشارکت اجتماعي و اقتصادي زن در جامعه ما تعريف نشده است. بايد براي وضعيت امروز الگويي از اشتغال زنان ارائه کنيم که کم ضررتر باشد و اگر قرار است فراخوان اشتغال دهيم بايد شرايطي فراهم کنيم که زنان در عرصه متناسب با خودشان کار کنند و در کنار اين تلاش ها شبکه فعاليت هاي اجتماعي زنان را تقويت کنيم يعني براي حضور اجتماعي زنان در عرصه هايي که درآمدزا نيست اما اعتبار اجتماعي زيادي دارد، زمينه سازي کنيم تا زني که نياز مالي دارد در عرصه اقتصادي فعاليت کند و زني که نياز مالي ندارد در شبکه اجتماعي به فعاليت بپردازد.

دکتر علي پژوهنده مشاور و روان شناس درباره بديهي ترين تبعات اشتغال زنان در خانواده مي گويد: هنگامي که والدين هر دو خارج از خانه کار مي کنند، کودکان کمتر الگوهاي کليشه شده سنتي مانند پدر در نقش نان آور و مادر در نقش خانه دار و مراقبت کننده را دريافت مي کنند.وقتي مادر شاغل است،مشابه نقش پدر را در ذهن کودک پيدا مي کند.هرچند بايد به خاطر سپرد که در اين قبيل خانواده ها، مادر هم چنان بيشترين کارها و وظايف مرتبط با منزل را انجام مي دهد. درست به همين دليل است که مادران شاغل اغلب از کمبود وقت گلايه دارند و مي گويند که وقت براي آن ها بسيار باارزش و کمياب است. اين شکايت البته از سوي فرزندان هم مطرح مي شود زيرا اغلب مادران شاغل وقت بسيار کمي براي گذراندن با فرزندشان دارند.

در خانواده هاي طبقه متوسط شاغل بودن مادر اهداف حرفه اي و تحصيلي کودکان را بالاتر مي برد و دختران مادران شاغل کمتر به ويژگي ها و علايق سنتي زنانه تمايل نشان مي دهند. آن ها اغلب آزادي، انتخاب، رضايت و کفايت را براي خود مي پسندند و خود نيز کار بيرون از منزل را انتخاب مي کنند. تحقيقات نشان داده است دانشجويان دختري که مادر شاغل دارند، ويژگي هاي زنان خانه دار کمتري دارند و در عوض سلطه گرند، عزت نفس بالايي دارند، اهداف بزرگي در سر مي پرورانند و در به دست آوردن اهدافشان پافشاري و سماجت بيشتري به خرج مي دهند.از سوي ديگر، نتايج بررسي هاي متعدد نشان مي دهد که شاغل بودن مادر روي پسران در مقايسه با دختران تاثير منفي بيشتري مي گذارد. در واقع ثابت شده است که رفتار والدين زماني که تحت فشارهاي رواني قرار دارند با پسرها متفاوت از دختران است. دختران ۲ تا ۶ ساله در خانواده هايي که مادران شاغل دارند بيشتر مورد توجه و محبت قرار مي گيرند در حالي که در خانواده هايي که مادران خانه دار هستند، به پسرها توجه بيشتري مي شود.

اما نکته ديگر اين است که کار نيمه وقت مادر باعث احساس پيشرفت در مادران مي شود و به مادر اجازه مي دهد با پسرش رابطه عميق تري برقرار کند و اين پسران مادران خود را لايق و با کفايت مي دانند و از طرفي خود مرداني صميمي تر مي شوند.وي درباره خانواده هاي تک والد که مادر علاوه بر وظايف خود، وظايف پدر را نيز به عهده دارد، تاکيد مي کند: در اين شرايط فشار رواني و جسمي زيادي به مادر وارد مي شود. پسران در اين خانواده ها در صورت جايگزين نشدن مرد ديگري از نزديکان مثل دايي، عمو، برادر بزرگ تر و... دچار بحران هويت مي شوند و بيشتر از ديگر همسالان خود در معرض خطر روي آوردن به انواع بزه قرار مي گيرند.

اگر مادر شاغل از کارش احساس رضايت کند و به علت دور بودن از کودکانش احساس گناه شديد به وي دست ندهد، مي تواند به خوبي يا بهتر از مادران غيرشاغل انجام وظيفه کند. دکتر پژوهنده با اشاره به اين که لذت و احساس رضايت مادر از وظيفه اي که بيرون از منزل به عهده دارد، در انسجام خانواده نقش دارد، تصريح مي کند: يک مادر شاغل که از کارش لذت مي برد و در مخارج خانواده سهيم است، کمتر خانواده را در معرض گسيختگي قرار مي دهد تا مادر شاغلي که براي فرار از مسئوليت هاي خانوادگي و شانه خالي کردن از مسائل تربيتي فرزندان به کار بيرون مي پردازد. بنابراين هم مادران غيرشاغل که از کار در خانه لذت مي برند و هم مادران شاغلي که از کار خارج از خانه لذت مي برند، روابط بهتري با فرزندان خود دارند.همچنين نشانه هايي وجود دارد مبني بر اين که شيوه هاي فرزندپروري مادران شاغل و غيرشاغل به ويژه در مورد آموزش استقلال، تفاوت زيادي دارد. مادران شاغل به هنگام ترک فرزند و عزيمت به محل کار، کودکان خود را تشويق مي کنند که خود بسنده و مستقل باشند. اين کودکان قادرند از خودشان و وسايلشان مراقبت کنند و در مقايسه با فرزندان مادران خانه دار با سهولت و فراغت بيشتري تکاليف خود را انجام مي دهند. همچنين دکتر سيما فردوسي، مشاور و روان شناس درباره يکي از تبعات مهم اشتغال زنان به خبر آنلاين مي گويد: وقتي زن در جامعه ما مجبور باشد دوشادوش مرد براي تامين مايحتاج زندگي کار کند و فشارهاي اجتماعي، اقتصادي و رواني خانواده را تحمل کند، طبيعي است که بيشتر در معرض افسردگي قرار بگيرد.طبق مطالعات انجام شده، ۲۳ درصد از زنان کارمند دچار افسردگي مي شوند. از طرفي زنان خانه دار هم به دلايل متعددي در معرض افسردگي قرار دارند. دلايلي نظير احساس تنهايي، ترک خانه توسط فرزندان، کار بدون دستمزد، فقر اقتصادي، ارزش قائل نشدن براي کار آن ها، قدرناشناسي نسبت به تلاش زنان خانه دار، خشونت، نداشتن مشارکت اجتماعي، کمبود مراکز تفريحي و بالا بودن هزينه هاي تفريحي در بروز افسردگي در زنان طبقه متوسط غيرشاغل نقش دارد.

بيش از 80 درصد دختران بالاي 6 سال کشور هم اکنون با سواد هستند که اين رقم طي سه دهه گذشته بيش از 126درصد افزايش داشته است.رئيس مرکز امور زنان و خانواده رياست جمهوري با اعلام اين خبر به برنا ، به افزايش 11 درصدي پذيرش زنان در مراکز آموزش عالي دولتي اشاره کرد و اظهار داشت: در حال حاضرقريب به اتفاق دختران واجب التعليم به مدرسه رفته و باسواد مي‌شوند و مي‌توان گفت بي‌سوادي در حال ريشه‌کن شدن است.