بوستان حجاب

حضور موثر زنان بخصوص در واقعه تنباكو و ديگر رخدادها در نهايت منجر به پيروزي انقلاب مشروطه شد. مشروطه تنها محصول كار مردان نبود، زنان نيز در آن شركت جستند. در جريان حمايت از علما، تاسيس بانك ملي و برخوردهاي مسلحانه شاهد حضور پررنگ زنان در عرصه اجتماع هستيم. زنان گاه از ظلم و ستم دولت بر علما به خروش مي‌آمدند و گاه بازاريان را وا مي‌داشتند تا در اعتراض به دولت بازار را ببندند. آنان براي به ثمر نشاندن انقلاب، از بذل مال و جواهرات خويش و مهم‌تر از همه اهداي جان مضايقه نكردند.

تا قبل از دوران قاجاريه از حركت جمعى زنان و نقش آنها در تحولات اجتماعى ـ سياسى اطلاع درستى در دست نيست. چند موردى كه در كتاب‌هاى تاريخى ضبط است، مربوط به نقش آنها در دفاع از ميهن و حمايت از سربازان در جنگ با دشمنان است. منابع تاريخي از حضور زنان با لباس مبدل‌ در جنگ‌هاي طولاني ايران و عثماني و حتي شركت در نبرد شهري نيز گزارش‌هايي را نقل كردند.

در دوره قاجار، زنان ـ همچنان كه در گذشته نيز چنين بوده ـ در دفاع از وطن و مخالفت با زورگويي بيگانگان و حاكمان ظالم، نقش عمده‌اي داشتند. از نخستين حركت‌هاي ملي و مذهبي در دوره معاصر پس از شكست ايران در جنگ‌هاي با روس، جنبش خودجوش مردم تهران در دفاع از زنان گرجي مسلمان‌شده‌اي بود كه سفير متكبر و مستبد روس (گريبايدوف) با سماجت مي‌خواست با استناد به يكي از مواد عهدنامه تركمانچاي آنان را از شوهران و فرزندان خود جدا كرده و با تغيير مجدد مذهب روانه گرجستان كند.

اين عمل مورد اعتراض مردم قرار گرفت. زنان تهران در اين هنگام، تحرك زيادي از خود نشان دادند و علاوه بر تشويق مردان به مقابله با اين مساله، خود تا لحظه يورش به سفارت روس، مردان را همراهي و براي آزادي زنان گرجي محبوس در سفارت تلاش كردند.

زنان همواره در تاريخ گذشته ايران حضوري پنهان داشته‌اند، اما اين حضور پنهان مانع حذف آنان نشد و سياستمردان نتوانستند از كنار آنها بي‌اعتنا بگذرند. نبض اقتصاد جامعه و خانواده در اختيار آنها بود و اشارتي از سوي آنها بازار را كساد مي‌كرد.

اولين حضور مشهور زنان را در جريان تحريم تنباكو مشاهده مي‌كنيم كه در نوع خود بي‌نظير است. اين تحريم زنانه به دربار ناصرالدين شاه كشيده شد و او احتياجي ندارد كه پاي در كوچه و بازار بگذارد و در همان حرم خود از تقابل دين و حكومت آگاه مي‌شود. روايت است كه انيس‌الدوله همسر محبوب شاه دستور جمع‌آوري قليان‌ها را داد و زماني كه خدمه وي در حال جمع‌آوري بودند ناصرالدين شاه به حرم وارد شد و از انيس‌الدوله در اين خصوص سوال كرد. با شنيدن پاسخ وي كه «همان كس كه مرا به تو حلال كرده امر به حرامي استفاده از قليان را داده است» روي در هم كشيد و گويا از آن پس دستور تهيه قليان را نداد، اما تحريم منسوجات فرنگي اقدامي ديگر از سوي زنان بود كه با تفكر خودكفايي اقتصادي و ممانعت از خروج سرمايه ملي صورت گرفت. با تشكيل شركت اسلاميه در سال 1316، پارچه‌هاي وطني توسط زنان ايراني ترويج شد.با پيش آمدن انقلاب مشروطه دگرگوني‌هاي بسياري در ايران روي داد. اين روند در دوره‌هاي بعدي نيز ادامه پيدا كرد. حضور زنان در انقلاب اسلامي و نقشي كه در استقرار نظام جمهوري اسلامي داشتند قابل‌انكار نيست.