بوستان حجاب

در مقاطع مختلف تاريخ اسلام، زنان فداکار، عالم و متقي فراواني وجود داشته اند که در عين کار و تلاش و تربيت صحيح نفس خويش، از رعايت جزيي ترين مسايل اخلاقي، غفلت نورزيده و در عين حال تربيت مردان شايسته روزگار را، به عهده داشته و مربي لايق و ارزشمندي براي جامعه بوده اند. در تاريخ اسلام به خصوص در مذهب شيعه، نمونه هاي بسياري از اين قبيل بانوان به چشم مي خورد که از جمله آنها مي توان به بانوي مجتهده سيده نصرت امين اشاره کرد.
امروز و در سالروز درگذشت اين بانوي پرافتخار ايراني نگاهي گذرا به زندگي پر بارش خواهيم داشت.

*زندگي
حاجيه خانم سيده نصرت بيگم امين (معروف به بانوي ايراني) فرزند سيد محمد علي، امين التجار اصفهاني و مادرش بانويي بسيار شريف، متعبد و خير خواه بود. خداوند پس از سه فرزند پسر، اين دختر را به آنان عطا فرمود. مادر، با روشن بيني در چهار سالگي فرزند را به مکتب فرستاد. بدين ترتيب بانو امين تحصيل را آغاز کرد و ادامه داد تا اينکه در 15 سالگي با پسر عموي خود معين التجار که از بازرگانان سرشناس و معتبر بود ازدواج کرد و به خانه داري و تربيت فرزندان مشغول شد. اما اين امر نيز نتوانست مانع ادامه تحصيل و عشق به مطالعه و تحقيق ايشان در معارف اسلامي شود. بانو امين، صاحب 8 فرزند شد که 7 تن از آنها در زمان حيات ايشان به مرگي زودرس در گذشتند و فقط يک فرزند برايشان باقي ماند. خود، اين واقعه را ابتلاء و آزمايش حق تعالي تعبير مي کرد.

*تحصيل
اين بانوي فاضله با پشتکار و تلاشي بي نظير به تحصيل صرف، نحو، بلاغت، تفسير، علم حديث، فقه، فلسفه و عرفان پرداخت و با وجود مشکلات متعددي که در فضاي حاکم بر آن ايام براي زنان در امر تحصيل وجود داشت، طلبگي و تحصيل خود را در سطوح عاليه نيز ادامه داد تا اينکه در چهل سالگي مرتبه و تسلط علمي ايشان مورد تأييد علما و مراجع تقليد قرار گرفت و به دريافت درجه اجتهاد و روايت نايل شد.
بانو امين از 40 سالگي تا پايان عمر به تأليف کتب، تدريس، پاسخگويي به پرسشهاي ديني مردم و ارشاد دختران و زنان پرداخت.
مجتهده سيده نصرت بيگم امين در سال 1344 با سرمايه خود مکتبي به نام فاطمه (س) و نيز دبيرستاني دخترانه تأسيس کرد، بدين ترتيب براي بسياري از دختراني که به واسطه جو حاکم بر آن ايام و با توجه به کشف حجاب ، از نعمت تحصيل منع شده بودند، زمينه ادامه تحصيل را فراهم آورد.
ايشان همچنين در کانون تبليغات ديني بانوان اصفهان به تدريس معارف و تفسير قرآن و پاسخگويي به سؤالات پرداخت و تا پايان عمر پر برکت خود به تعليم و کوشش در جهت رشد علمي و معنوي دختران و زنان اهتمام ورزيد.
بانو امين درباره زندگي خود مي گويد: «خانم معلم پيرزني است با چوب بلند تنبيه و فضاي مکتب، همان فضاي رعب آور مکتب خانه هاي قديم. » او در اين محيط، تحصيل خود را آغاز مي کند و از خاطرات آن روزها چنين نقل مي کند: «در 7 6 سالگي که به مکتب مي رفتم، معلم هميشه به مادرم مي گفت: «دخترتان گوشت نپز است که نمي پزد. تدريس به او بي فايده است و در نهايت چيزي نخواهد شد. بيهوده او را به مدرسه نياوريد! »
به اين صورت بانو امين تحصيل را آغاز مي کند و تا حدود يازده سالگي به تحصيل زبان عربي مي پردازد. ايشان از خاطرات زمان کودکي اش مي گويد: «درست به خاطر دارم، در اوقاتي که با بچه هاي هم سن و سال خود بودم، مثل آنها تفريح و گردش نمي کردم، بلکه بيشتر مشتاق بودم تنها باشم تا بتوانم فکر کنم، زيرا گمشده اي در وجود خود احساس مي کردم، حتي اگر در مجالس عمومي مي رفتم، باز در حال تفکر بودم و در مقام اين که پا از جاده شريعت بيرون نگذارم.» هنگامي که 20 ساله مي شود، به سبب شوقي که به کسب دانش داشته است، به تحصيل فقه و اصول و تفسير و علم حديث مي پردازد. خود ايشان در اين مقوله مي گويد: «همواره لطف پروردگار بدرقه راه من بود و هنگام تحصيل گاهي حالات خوش و نوراني نصيبم مي شد.»
وي در همين ايام به حکمت و فلسفه روي آورد و ديري نمي گذرد که ذوق عرفاني در او پديد آمده و به طي مراحل و منازل سير الي ا... مي پردازد.
اما روح تشنه او نيز در جستجوي محبوبي است که سالها سراغ از او مي جست و خود مي گفت: «هيچ بدبختي بالاتر از اين نيست که آدمي از محبوبش دور باشد.»
بانو امين براي مصونيت فضاي دوران پهلوي، همه اين دروس را در خانه تعليم گرفت. آن بانوي عارف به نفحات رحماني، در راه کسب علم با جديت استقامت ورزيد. او خود نقل مي کند که وقتي به مطالعه مشغول مي شد، بارها نزديکان و خويشاوندان او را ملامت مي کردند که آنچه مي کني جز بطالت و کسالت نيست و او تمامي اينها را براي رضاي دوست تحمل مي کرد و با وجود فضاي حاکم بر جامعه و ملامتهاي اطرافيان، مؤمنانه به راه خود ادامه مي داد و چنين بود که درهاي حکمت به رويش گشوده شد.
اين بانوي فاضله در مورد آموختن علوم و کسب معارف، چنين اظهار مي دارد: «در نوشته هايم کمتر از امور خارجي کمک گرفته ام. نمي گويم که از غيب خبر دارم. اما اغلب معنويات و معارف را از استاد فرا نگرفته ام و غالب نوشته هايم با ارشاد و کمک «او» بوده است».
جديت اين حکيم الهي در امر تحصيل به حدي بود که مي گفت: «هيچ چيز نمي تواند کلاس درس را تعطيل کند، حتي مرگ فرزند» . يکي از استادان بانو امين، مرحوم آية ا...حاج مير سيد علي نجف آبادي نقل کرده است: «روزي شنيدم فرزند ايشان فوت شده است. فکر کردم خانم ديگر درس را تعطيل خواهد کرد، ولي بر عکس دو روز بعد کسي را به سراغم فرستاد که براي تدريس به منزل ايشان بروم و من از اين علاقه ايشان به تدريس وتحصيل، سخت تعجب کردم» .
* اساتيد
به اين ترتيب او بيشتر علوم را در خانه و نزد علامه فقيه آية ا... سيد محمد علي نجف آبادي و شيخ مرتضي مظاهري فرا گرفت، تا اينکه تحصيل و تحقيق ايشان به حدي مي رسد که بعضي از علما و مراجع تقليد از جمله مرحوم آية ا... العظمي محمد کاظم شيرازي، آية ا... العظمي عبد الکريم حائري و آية ا... ابراهيم حسيني شيرازي اصطهباناتي، پس از امتحان و طرح پرسشهاي بسيار و دريافت جوابيه هاي مکفي و مطمئن، به ايشان اجازه اجتهاد و استنباط احکام شرع مي دهند. خانم امين همچنين از آية ا... محمد نجفي اصفهاني، حجة الاسلام و المسلمين مظاهري نجفي اصفهاني اجازه روايت دارد و به آية ا... العظمي مرعشي نجفي و حجة الاسلام والمسلمين زهير الحسون نيز اجازه روايت داده است.
آية ا... آقا سيد محمد علي نجف آبادي از استادان برجسته بانو امين که ايشان فقه و اصول و حکمت را نزدشان خوانده بود، گفته اند: «حکمت را دائي ام به من درس داد و يکي نيست که من به او درس بدهم من مي خواهم به اين خانم درس بدهم که از من يادگاري باقي مانده باشد» .
زماني که بانو امين کتاب خود را به نام «اربعين هاشميه» نوشت و اين کتاب به حوزه علميه نجف رسيد و علما از آن استقبال کردند، آية ا... آقا سيد محمد علي نجف آبادي در تکميل تشويقهاي علما گفت: «بانو امين هر چه در اين کتاب نوشته اند، از تراوشات فکري خودشان بوده است و ربطي به تعليمات من ندارد. » بعد از نگارش همين کتاب بود که علما درصدد برآمدند تا از ايشان امتحان اجتهاد بگيرند و براي اولين بار خانم امين در مقام تنها بانوي مجتهده عصر خود قرار گرفت. علماي معاصر از جمله آية ا... مرعشي نجفي، استاد محمد تقي جعفري و استادان حوزه و دانشگاه نيز با ايشان ملاقات و گفت و شنودهايي داشته اند.
بانوي عالمه امين، عاشق تحصيل بود و تحصيل بخشي از برنامه روزانه ايشان بود که به عنوان وظيفه به آن مي نگريست. در زمانه اي که هنوز در بسياري محافل و مجالس بحث بر سر اين بود که آيا اصولا زن، انساني در رتبه مرد است و آيا جامه کمال تنها برازنده قامت مرد است يا زن را نيز نصيبي از کمال هست، مرتبت و موفقيت علمي و عرفاني ايشان بدان جا رسيد که اکابر و اعاظمي از علما و عرفا، حضور در محضر ايشان را مايه فيض مي دانستند. اين بانوي عالمه رباني سالهاي متمادي در راه تحصيل علم و مقامات معنوي زحمتها کشيد و عملاً به جهان ثابت کرد که زن حتي در محيط اجتماعي نامساعد و باوجود موانع و مشکلات، با رعايت کمال تقوا مي تواند به تحصيل علم ادامه دهد و مقام شامخي را هم احراز کند و راه را براي ديگران هموار کند.

* تاليفات
کتابهاي اين بانوي فاضله معرف روح لطيف و متعالي ايشان است و مي توان گفت بهترين راه شناخت و معرفي ايشان، آثار قلمي اين بانوي فاضله است. بنابر تصديق يکي از بستگان نزديک ايشان: «اين بانو وقتي قلم به دست مي گرفت و مشغول نوشتن مي شدند، اصلا خط خوردگي در آن ديده نمي شد».
کتابهايي که ايشان مکتوب داشته و به چاپ رسانده عبارتند از:
1 اربعين الهاشميه (عربي)
اولين تأليف وي و مشتمل است بر چهل حديث در توحيد و صفات حق تعالي و اخلاق و احکام شرع و متضمن بيانات فلسفي،عرفاني و اصولي و فقهي اين کتاب به زبان عربي است و توسط شاگرد ايشان حاجيه خانم همايوني به زبان فارسي ترجمه شده است.
2 جامع الشتات (عربي)
اين کتاب مشتمل بر پرسشهاي متعددي است که استاداني همچون محمد علي قاضي طباطبائي، شيخ محمد طه هنداوي نجفي زاده، سيد حسن حسيني و... از ايشان پرسيده اند و پاسخهاي مبسوطي که اين عالمه براي آنان تحرير کرده است. اين پرسشها و پاسخها توسط شيخ مرتضي مظاهري نجفي جمع آوري و تنظيم شده است.
3 معاد يا آخرين سير بشر
4 النفحات الرحمانيه في الواردات القلبيه (عربي)
اين کتاب در واقع واردات قلبي و خاطراتي است که مؤلف در سلوک الي ا. . . به واسطه فيض حق در مي يابد.
5 اخلاق
6 تفسير مخزن العرفان (فارسي)
تفسير جامعي از قرآن کريم است که در 15 جلد به چاپ رسيده است. به واسطه تاليف اين تفسير اين مجتهده فرزانه، تنها بانوي مفسر جهان اسلام است که کلام ا... مجيد را از ابتدا تا انتها تفسير نموده است.
7 روش خوشبختي و توصيه به خواهران ايماني
در اين کتاب سعي شده است، معناي سعادت و خوشبختي و راه نيل به آن با زباني ساده و همراه با اندرزهاي نيکو به خواهران ايماني ابلاغ شود.
8 مخزن اللالي در مناقب مولي الموالي علي(ع)
اين کتاب در يک مقدمه، پنج باب و يک خاتمه به ذکر فضائل و مناقب مولاي متقيان و امير مؤمنان علي(ع) مي پردازد.
9 سير و سلوک در روش اولياء و طريق سير سعداء
محتواي اين کتاب در کشف و شهود و سير الي ا... است.

* از نگاه ديگران
علامه محمدتقي جعفري مقام علمي اين بانو را اين چنين توصيف نموده است: «با توجه به آثار قلمي که از اين خانم در دسترس ما قرار گرفته، به طور قطع مي توان ايشان را از علماي برجسته عالم تشيع معرفي نمود و روش علمي ايشان هم کاملاً قابل مقايسه با ساير دانشمندان بوده، بلکه با نظر به مقام عالي روحي، بايد ايشان را در گروه نخبه اي از دانشمندان به شمار آورد که به اضافه فراگرفتن دانش به تولد جديد در زندگي نايل مي شوند.»
يکي از روحانيون اصفهان در اين باره گفته است: «چند مرتبه که به حضور حضرت امام خميني(ره) مشرف شدم، ايشان جوياي حالات و اشتغالات و سلامتي بانو مجتهده امين شدند و در مقابل به منزل حاجيه خانم امين که مي رفتم، بانوي ايراني مقيد بودند، براي سلامتي حضرت امام(ره) و موفق شدن ايشان و پيشرفت در اهداف مقدس اسلام دعا کنند.»

* سفارشي به زنان
بانو امين در پاسخ به سوالي در ارتباط با اينکه در عصر حاضر بهترينها براي زنان چيست، اين گونه پاسخ دادند: «در موقعيت امروز، آنچه براي زنان در درجه اول مورد اهميت قرار دارد اين است که، با نفس و دمخواهي هاي خود در مورد زر و زيور و طرز لباس پوشيدن خود و به مدل هاي گوناگون درآمدن، مبارزه کنند. با اينکه اين کار، مشکل به نظر مي رسد، ولي در نتيجه به کمال معنوي، زودتر نايل مي شوند. پس بهترين جهاد، حفظ پوشش زنان است.»
منابع:
1 -بانوي مجتهده امين بانوي ايراني، اربعين الهاشميه، ترجمه بانو علويه همايوني
2 -حوزه نت
3 -تبيان
4 -نرم افزار بانوي ايراني